Opnun sýningarinnar Íslensk tískuhönnun

Ávarp sýningarstjóra

29. júní 2006

Forsætisráðherra Geir H. Haarde
Forstöðumaður Guðríður Sigurðardóttir
Skrifstofustjóri Guðrún Garðarsdóttir
Hönnuðir og gestir

Ég ólst upp Þýskalandi í héraði með háum, skógivöxnum fjöllum og djúpum, þröngum dölum. Himininn var langt í burtu og skógurinn var drungalegur og fullur af myrkum sögnum. Ekki rötuðu margir ókunnugir á þessar slóðir. Því var þetta ekki góður staður til að læra réttan enskan framburð, en þarna var gott að lesa og láta sig dreyma um fjarlæg lönd. Bruce Chatwin fór til dæmis með mig til Patagóníu, Jack London til Alaska, Garcia Marques til Suður-Ameríku og Thor Vilhjálmsson og Halldór Laxness til Íslands.

Bækurnar sem ég las hreyfðu við mér, þær kölluðu fram þrá og næstum óslökkvandi forvitni gagnvart öllu nýju, skrítnu og óvenjulegu. Umfram allt kveiktu þær löngun til ferðalaga og til að kynnast stöðunum sem ég hafði aðeins lesið um.
Starf mitt sem sýningarstjóri, og áður leikmyndahönnuður og myndlistarmaður, hefur leitt mig á alla þá staði sem mig dreymdi um þegar ég var ungur – og marga fleiri. Hlýhugur minn til norðursins hefur varað alla tíð, sérstaklega gagnvart íslenskum bókmenntum og listum. Ég las þær þýðingar sem fengust af sögum Laxness, verkum Guðbergs Bergssonar og Steinunnar Sigurðardóttur, Hallgríms Helgasonar og Einars Kárasonar, ég las ljóðrænan prósa Sjóns og Guðrúnar Evu Mínervudóttur og margt fleira.

Fyrir um það bil tveimur árum var ég spurður hvort ég hefði áhuga á að skipuleggja og setja upp íslenska listahátíð í Köln, ásamt Christiane Stahl forstöðumanni Alfred-Ehrhardt stofnunarinnar, í tilefni af 50 ára afmæli Þýsk-íslenska félagsins í Köln. Ég hikaði ekki heldur fór til Íslands og hitti gamla vini eins og Þorvald Þorsteinsson og horfði á meira en sjötíu íslenskar kvikmyndir, heimildamyndir og stuttmyndir, hlustaði á óteljandi íslenska hljómdiska, heimsótti myndlistarmenn, rithöfunda, gallerí-eigendur og safnstjóra og skoðaði margt sem ég vissi um áður en jafnvel fleira sem var nýtt fyrir mér. Ein grein íslenskrar nútímamenningar og –lista vakti sérstaklega athygli mína – og það var íslensk tískuhönnun.

Listahátíðin í Köln var einstaklega vel heppnuð. Meira en 2000 gestir voru við opnun ÍSLANDSMYNDA, þar sem yfir hundrað íslenskir listamenn, rithöfundar, hönnuðir og kvikmyndagerðarmenn voru kynntir. Yfir 15.000 manns sóttu sýningarnar, kvikmyndasýningarnar, upplestrana og tónleikana. Fjölmiðlaumfjöllunin var afar jákvæð – þýsk dagblöð og tímarit birtu ríflega fimmtíu greinar og útvarps- og sjónvarpsstöðvar sendu út um tuttugu fréttir um hátíðina. Fjölmiðlar höfðu mestan áhuga á sýningunni Íslensk tíska og hönnun í Museum für Angewandte Kunst í Köln.

Sýningin Íslensk tískuhönnun, sem nú verður opnuð hér í Reykjavík, gæti – hvað varðar hönnuðina sem taka þátt – verið talin endurgerð sýningarinnar í Köln. Hins vegar kallar ekki aðeins byggingarlistin í þessu stórkostlega húsi á aðra sýningarhönnun heldur vegur það þyngra að hönnuðurnir hafa komið fram með nýjan tískufatnað í millitíðinni. Þessi þrjátíu og átta nýjustu verk hinna níu hönnuða og merkja sýna enn og aftur fjölbreytni og sköpunarkraft íslenskra hönnuða, listræna fágun þeirra og fullkomið vald á tækni, en þó fyrst og fremst ríkulegan listrænan innblástur, fagurfræðilegt næmi og frumlega sköpunargáfu.

Sérkenni íslenskrar tísku og hönnunar felst í því að hún tvinnar saman þætti sem virðast andstæðir. Íslenskir hönnuðir skýra þetta með vísun í staðsetningu eylandsins á milli Ameríku og Evrópu en um leið nægilega langt frá báðum heimsálfunum til að þeir geti þróað eigin hugmyndir. Uppspretta innblástursins sem íslensk tískuhönnun nærist á eru hvítu, fjólubláu, grænu og svörtu tónarnir sem breytileg birtan framkallar í landslaginu, fjörugt næturlífið í Reykjavík, tónlist Bjarkar og Mugison, myndlistin, tæknin og hefðirnar.

Greina má nýja afgerandi afstöðu gagnvart tísku, einkum hér á landi: Í auknum mæli er litið á tísku sem listgrein og tjáningu á heildrænum lífsstíl sem krefst gríðarlegrar tilfinningar fyrir tíðarandanum. Hönnuðurnir setja sköpun sína ekki lengur undir árstíðaskipti og tískuheiminn heldur hanna fatnað sem er nánast óháður tímabilum og stendur fyrir lífsviðhorf þess sem klæðist þeim: klæðnaður úr íslenskri ull ásamt silki og gegnsæjum efnum eins og organsa, nostalgískar útlínur formaðar með nútíma efnum, karlmannlegir þættir tvinnaðir saman við kvenleg snið og stakar flíkur sín úr hvorri línunni látnar virka saman.

Tískuhönnuðurnir sem taka þátt í þessari sýningu halda áfram með þróun sem hófst á níunda áratugnum þegar ungir hönnuðir eins og Dries van Noten, Anne Demeulemeester og Martin Margiela stóðu gegn Parísartískunni og fílabeinsturnum talsmanna hennar og ýttu þar með undir llistrænt viðhorf sem á ekkert skylt við hinn ómanneskjulega einsleita heim eða hans fölsku þjóðsögur. Íslensku hönnuðirnir setja mark á gallabuxna-, strigaskó- og jakkafataheiminn með brautryðjandi tísku sinni. Tískuhönnun þeirra sýnir að hægt er að meðhöndla efni, snið og samsetningar á frumlegan og nútímalegan hátt án þess að ganga fram hjá sér-íslenskum venjum og hefðum. Hún tjáir persónuleika, sjálfstæði og einurð, leggur áherslu á ástríður og anda einstaklingsins og er því ein áhugaverðasta og frumlegasta tískuhönnun heims.

Mig langar að enda á tilvitnun í skáldið Matthías Johannessen. Tilvitnun sem gefur fögur fyrirheit um framtíðina – að þrátt fyrir menningarleg samskipti, samvinnu milli landa og fylgifiska alþjóðavæðingar verði alltaf til í þessum heimi eitthvað frumlegt, óvenjulegt, sér-íslenskt:

“Íslendingar hafa alltaf lært af öðrum þjóðum, en við höfum ávallt reynt að fylgja fordæmi laxins. Laxinn étur kannski aðra fiska á för sinni um hafið en hann breytist ekki í þá fyrir það.”

Mig langar að þakka hönnuðunum fyrir endurtekna ánægjulega samvinnu, ég vil þakka forstöðumanni Þjóðmenningarhússins, Guðríði Sigurðardóttur, einnig Guðrúnu Garðarsdóttur, Helgu I. Stefánsdóttur búningahönnuði, Gunnólfi Sigurjónssyni, Jóhönnu Bergmann og öllum sem studdu okkur til þess að setja upp þessa sýningu. Þakkir fá að sjálfsögðu einnig þýsku styrkveitendurnir og Icelandair. Mig langar líka að þakka eiginkonu minni Sabine Schirdewahn fyrir aðstoðina og þolinmæðina gagnvart mér.

Og nú, kæru gestir, óska ég ykkur ánægjulegrar síðdegisstundar með íslenskri tísku.

Kærar þakkir!

Matthias Wagner K