Skjöl tengd Jóni Sigurðssyni
 Þjóðskjalasafn Íslands varðveitir fjölbreytt safn skjala sem tengjast lífi og starfi Jóns Sigurðssonar. Á sýningu í bókasal gaf að líta sýnishorn þeirra. Elst þeirra var gjafabréf föður hans á hluta af jörðinni Gljúfurá í Arnarfirði sem veitti Jóni bæði kosningarrétt og kjörgengi sem þingmanni. Þá voru þar skjöl sem tengjast daglegu lífi Jóns og afskiptum hans af stjórnmálum. Yngstu skjölin vörðuðu dánarbú Jóns. Þar á meðal var erfðaskrá Ingibjargar Einarsdóttur, ekkju hans, frá 12. desember 1879, með nafni hennar undir. Með erfðaskránni var stofnaður sjóðurinn Gjöf Jóns Sigurðssonar, sem enn gegnir hlutverki sínu.
Sýningin var sett upp í samvinnu Þjóðskjalasafns Íslands og Þjóðmenningarhússins í tilefni af því að 2011 eru 200 ár liðin frá fæðingu Jóns Sigurðssonar.
Frá 16. apríl til 30. nóvember 2011 |
Flora Islandica
 Flora Islandica var sýnd í Þjóðmenningarhúsinu. Bókin inniheldur 271 teikningu Eggerts Péturssonar af háplöntum íslenskrar flóru í raunstærð þeirra og eru teikningarnar sýndar eins og listamaðurinn gekk frá þeim. Bókin kemur aðeins út í 500 tölusettum eintökum, árituðum af listamanninum.
Þjóðmenningarhúsið tók bókina til sýningar þar sem hún er glæsileg viðbót við hinn bóklega þjóðmenningararf. Með því er ennfremur skírskotað til sögu Náttúrugripasafnsins og starfsemi þess í húsinu um langt árabil.
Eggert er hvað þekktastur fyrir málverk sín af íslenskri flóru, og þá sérstaklega olíumálverk af blómum. Þau hafa markað honum sess sem einum kunnasta íslenska listamanni samtímans. Áhugi hans á grasafræði hefur frá upphafi verið leiðarstef í verkum hans. Myndirnar í Flora Islandica vann Eggert fyrir bókina Íslensk flóra með litmyndum eftir Ágúst H. Bjarnason sem kom út árið 1983. Myndirnar voru birtar mikið smækkaðar í þeirri bók og hafa ekki komið fyrir augu almennings í fullri stærð fyrr en nú, í Flora Islandica.
Bókin er hönnuð af þeim Snæfríði Þorsteins og Hildigunni Gunnarsdóttur en þær fengu verðlaun FÍT árið 2009 fyrir bókina auk þess sem bókinni hlotnaðist silfur í evrópukeppni ADC*E (Art Directors Club of Europe) 2009. Snæfríð og Hildigunnur eru sjálfstætt starfandi hönnuðir sem reka saman vinnustofu.
Bókinni er stillt fram á eikarpúlti sem hefur verið sérsmíðað af þessu tilefni. Púltið hannaði listamaðurinn Daníel Magnússon. Daníel er þekktur fyrir listsköpun sína jafnt sem hönnun, m.a. hönnun á stólnum Hedoplast.
Það er bókaútgáfan Crymogea sem gefur bókina út og trésmíðaverkstæðið Bergiðjan smíðaði púltið.
Frá 7. október 2009 til 15. júní 2011 |
ÍSLAND::KVIKMYNDIR
Berlín - Kaupmannahöfn
- Reykjavík
 Með sýningunni ÍSLAND::KVIKMYNDIR var í fyrsta skipti dregin upp mynd af þróun kvikmyndagerðar á Íslandi á árabilinu 1904 til 2009.
Í kvikmyndagerð Íslendinga birtist hið almenna hlutverk lista - að spegla þróun samfélagsins og vera vettvangur til að spyrja spurninga og gera tilraunir. Að mati sýningarstjóranna eru átakalínur í íslenskum kvikmyndum yfirleitt á milli heims goðsagna og nútímans, á milli hefðarhyggju og heimsvæðingar. Gildir það hvort sem um er að ræða heimildarmyndir, kvikmyndir byggðar á bókmenntaverkum og fornsögum eða leiknar nútíma kvikmyndir, stuttmyndir og tilraunaverk.
Myndbrot sýnd á skjáum endurspegluðu andrúmsloft og umfjöllunarefni mikilvægra íslenskra kvikmynda og á fjórum „kvikmyndaeyjum“ var hægt að horfa á um 100 kvikmyndir að eigin vali í fullri lengd, flokkaðar í leiknar myndir, stuttmyndir, heimildarmyndir og myndir byggðar á bókmenntaverkum.
Sýningin var eins og opið skjalasafn þar sem hægt er að fá yfirsýn yfir helstu sérkenni íslenskrar kvikmyndagerðar og upplifa þjóðfélags- og menningarsögu Íslendinga síðustu 100 ár. Hönnun og uppbygging farandsýningarinnar gerði ráð fyrir að eftir þörfum megi bæta við nýjum kvikmyndum og nýju sögulegu efni, eða fella inn ný áhersluatriði.
Eins og gefur að skilja voru margar kvikmyndanna ekki við hæfi barna og til þess að koma til móts við barnafjölskyldur var í sérstöku afdrepi á sýningunni komið fyrir skjá með barnakvikmyndum.
Sýningarstjórar - hugmynd og sýningarhönnun: Sabine Schirdewahn og Matthias Wagner K - Berlín
Frá 28. mars 2009
til 22. maí 2011 |
Í ljósi næsta dags – Sigurður A. Magnússon; rithöfundurinn, gagnrýnandinn, þýðandinn, baráttumaðurinn
 Sigurður A. Magnússon er rithöfundur í einkar víðum skilningi þess hugtaks og starfsheitis. Sigurður hefur löngum starfað sem ritstjóri, blaðamaður, gagnrýnandi, þýðandi, höfundur ferðabóka og kynningarrita og síðast en ekki síst höfundur skáldlegrar sjálfsævisögu sem margir telja hryggjarstykkið í höfundarverki hans.
Sigurður er einn atkvæðamesti bókmenntaþýðandi þjóðarinnar. Hann hefur skrifað bækur og ritgerðir þar sem hann kynnir Ísland og íslenska menningu fyrir erlendum lesendum og þýtt mikið af íslenskri ljóðlist á ensku. Ennfremur hefur Sigurður þýtt ljóð úr ýmsum málum á íslensku; sérstök ástæða er til að nefna brautryðjandastarf hans sem þýðanda grískrar nútímaljóðlistar. En atkvæðamestur hefur Sigurður verið við þýðingu skáldsagna og þá einkum síðustu tvo áratugina.
Sigurður hefur starfað árum saman sem leiðsögumaður íslenskra ferðalanga á Grikklandi og einnig í Austurlöndum nær, Indlandi, Nepal, Japan og Brasilíu. Hann hefur skrifað bækur byggðar á ferðum um Grikkland, Indland og Írland.
Sigurður hefur unnið ötullega að félagsmálum og gegnt formannsstöðu í fjölmörgum samtökum og félögum og var fyrsti formaður hins sameinaða Rithöfundasambands Íslands. Hann hefur verið afar virkur sem gagnrýnandi, greinahöfundur, ritstjóri og þátttakandi í umræðum og deilum. Saga hans er saga menntamannsins og rithöfundarins sem lætur eldmóðinn kynda undir gagnrýnni hugsun, þorir að eiga sér hugsjónir, en tekur jafnframt sjálfstæða og óflokksbundna afstöðu í þjóðþrifamálum.
Sigurður er heiðursfélagi bæði í Rithöfundasambandinu og Bandalagi þýðenda og túlka.
Ólafur J. Engilbertsson hjá Sögumiðlun ehf (www.sogumidlun.is) hannaði sýninguna og sýningarskrána.
Frá 24. apríl 2010 til 16. janúar 2011
Ljósmyndin er af málverki eftir Louisu Matthíasdóttur, © erfingjar/Myndstef
|
Íslendingar
 Á ljósmyndasýningunni Íslendingar var úrval af myndum úr samnefndri bók eftir þau Unni Jökulsdóttur rithöfund og Sigurgeir Sigurjónsson ljósmyndara sem kom út árið 2004. Bókin var gefin út á fjórum tungumálum; íslensku, ensku, þýsku og frönsku, og hlaut fádæma viðtökur, bæði hér á landi sem og erlendis. Bókin var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna sama ár.
Unnur og Sigurgeir einsettu sér að fanga þjóðarsálina í myndum og texta og fóru vítt og breitt um landið í tvö ár, heimsóttu fólk, spjölluðu við það og tóku myndir. Þau komust að því að í landinu búa tvær þjóðir, fólkið í borginni og fólkið úti á landi; fólkið sem býr á annesjum eða heiðabýlum, í afskekktum dölum og fáförnum fjörðum. Þetta fólk er fasttengt landinu og náttúrunni, umhverfið hefur mótað það og meitlað. Það var þetta fólk sem fangaði hug þeirra og varð þeirra viðfangsefni.
Ljósmyndasýningin Íslendingar var áður sýnd á frönsku hátíðinni Les Boréales – Un festival en Nord.
Frá 2. febrúar 2010 til 3. janúar 2011
|
Umbrot
 Umbrot var samsýning nemenda í Textíl, Teikningu og Mótun við Myndlistaskólann í Reykjavík. Námið er tveggja ára diplomanám í samstarfi við Tækniskólann – skóla atvinnulífsins sem jafnframt getur verið hluti af BA-gráðu við evrópska samstarfsskóla. Í náminu er lögð áhersla á þá sérstöðu sem felst í menningu, sögu og náttúru landsins. Allar deildirnar eru í samstarfi við innlend og erlend fyrirtæki og unnið er út frá því að nemendur afli sér þekkingar á framleiðslumöguleikum í alþjóðlegu samhengi iðnaðar og samfélags.
Sýningin Umbrot endurspeglaði fjölbreytileika þeirra efna, aðferða og hugmynda sem nemendur fengust við á önninni, allt frá keltneskum vafningi til innyfla og damaskvefnaðar.
Sýningin átti upprunalega að standa í fjóra daga en var framlengd til 17. desember.
Frá 3. til 17. desember 2010
|
Guðmundur og Samarnir
 Á sýningunni Guðmundur og Samarnir voru einkum vatnslitaverk eftir Guðmund frá Miðdal en einnig olíumálverk og krítarverk eftir hann og ýmsir munir tengdir Sömum. Myndirnar eru afrakstur ferðalaga Guðmundar um Lappland um miðja síðustu öld.
Guðmundur Einarsson frá Miðdal (1895-1963) var fyrstur íslenskra myndlistarmanna til að sækja myndefni til Sama. Hann var fjölhæfur, afkastamikill og áberandi í listalífinu. Guðmundur lagði áherslu á íslenska náttúru t.d. í grafík, vatnslita- og olíumyndum og leirlist en sótti líka myndefni til Grænlands, Alpalanda og finnska hluta Samalands. Á árunum 1950-1960 fór hann nokkrar ferðir að heimsækja Sama og bæði skrifaði og málaði eftir þær ferðir. Margar myndanna eru af fólki en einnig landslagi þar norður frá, stundum litskrúðugar en stundum dulúðugar.
Sýningin var liður í norrænni listahátið; ting, sem hófst fimmtudaginn 28. október 2010.
Frá 30. október – 30. nóvember 2010 |
Þjóðskjalasafn Íslands – 90 ár í Safnahúsi
 Þjóðskjalasafnið setti upp sýningu í Þjóðmenningarhúsinu í tilefni af aldaramæli starfsemi í húsinu. Sýningin bar heitið Þjóðskjalasafn Íslands – 90 ár í Safnahúsi. Á sýningunni voru sýnd valin skjöl úr fórum safnsins, bæði tengd Safnahúsinu sjálfu og mikilvæg skjöl tengd stjórnskipun landsins.
Frumteikningar eru til af Safnahúsinu frá 1906 eftir danska arkitektinn Johannes Magdahl Nielsen. Þær hafa varðveist í skjalasafni Stjórnarráðsins ásamt ýmsum skjölum sem tengjast framkvæmdum við húsið og skipulagi svæðisins við Arnarhól. Þessar teikningar og skjöl voru á sýningunni.
Þjóðskjalasafnið hefur það hlutverk að varðveita skjöl ríkisins, þar á meðal frumrit stjórnskipunarskjala og fleira sem tengist réttindum lands og þjóðar. Árið 2009 voru 200 ár liðin síðan Jörundur hundadagakonungur ríkti í nokkrar vikur sumarið 1809 og sýnd voru margvísleg gögn frá veru hans hér á landi. Ísland varð áfram í sambandi við Danmörku og eru stjórnarskrár landsins frá ýmsum tímum varðveittar. Stjórnarskráin fyrir konungsríkið Ísland frá 1920 var meðal annars á sýningunni.
Frá 28. mars til 1. júní og frá 12. ágúst 2009 til 20. apríl 2010 |
Póstkortaár
 Listakonurnar Vera Sölvadóttir og Jarþrúður Karlsdóttir settu upp sýningu í Þjóðmenningarhúsinu. Sýningin nefndist Póstkortaár og var framhald á þeim gjörningi þeirra að hittast einu sinni í viku frá sumri 2008 í eitt ár og senda ókunnugu fólki úti í heimi vingjarnlegt póstkort þar sem þær sögðu frá því sem á daga þeirra hafði drifið þá vikuna. Í upphafi gjörningsins sáu þær ekki fyrir þær gríðarlegu breytingar sem urðu á þjóðfélaginu á þessum tíma en atburðarrásin birtist í gegnum það sem þær tjá á póstkortin, ætíð með kærleika og von í brjósti enda tilgangurinn að gleðja viðtakandann með óvæntri kveðju frá lítilli eyju í miðju Atlantshafinu.
Auk ljósmynda af póstkortunum voru á sýningunni hljóðverk og myndbandsinnsetning.
Frá 17. desember 2009 til 8. mars 2010 |
Að spyrja Náttúruna
– saga Náttúrugripasafnsins
 Sýningin Að spyrja Náttúruna – saga Náttúrugripasafnsins sagði sögu Náttúrugripasafns Íslands frá
því það var stofnsett 1889 þar til
því var lokað tímabundið fyrir almenningi
2008. Blómaskeið safnsins var á fyrstu áratugum
20. aldar þegar það var til húsa í
Þjóðmenningarhúsinu, sem þá
gekk gjarnan undir nafninu Safnahúsið. Sýningin
var sett upp í tilefni af aldarafmæli starfsemi í
Þjóðmenningarhúsinu.
Náttúrugripasafnið á sér langa og
merka sögu. Ljóst er að mótbyr og aðstöðuleysi
hafa oft sett safninu skorður. En saga safnsins sýnir
líka að fátt fær bugað þrá
mannsins eftir skilningi á samspilinu við aðrar verur
og lífríki jarðar, þá viðleitni
mannlegrar tegundar að setja sig í merkingarbært
samhengi. Þessi viðleitni hefur fylgt mannkyni frá
alda öðli og oftar en ekki tengst lífsbaráttu,
menningu og atvinnuháttum. En líka ánægju
og yndisauka.
Á sýningunni var að finna upplýsingar um
sögu safnsins, frumkvöðla að stofnun þess
og forstöðumenn, ásamt því að þar
var að finna ýmsa náttúrugripi og aðra
muni úr sögu safnsins, s.s. geirfugl, tígrisdýr,
ársskýrslur félagsins, gróðursýni
og apa.
Börn sem heimsóttu sýninguna gátu leitað að svörum við nokkrum spurningum eða gátum um dýrin á sýningunni og teiknað uppáhaldsdýrið sitt. Einnig gafst kostur á að teikna mynd af tígrisdýrinu og senda í samkeppni Náttúrufræðistofnunar um bestu myndina af tígrisdýrinu. Úrslit voru kynnt og verðlaun afhent síðustu sýningarhelgina.
Frá 28. mars 2009 til 17. janúar 2010
|
Póst- og samgöngusaga
- landpóstar, bifreiðar, skip og flugvélar
 Íslandspóstur hf. gaf út smáörk 16. september 2009 þar sem myndefnið er Þjóðmenningarhúsið 100 ára. Af þessu tilefni efndi Íslandspóstur til sérstakrar sýningar í Þjóðmenningarhúsinu sem helguð var gerð íslenskra frímerkja og póstsamgöngum Íslendinga fyrr og síðar.
Samgöngutæki til póst- og farþegaflutninga á láði, legi og í lofti hafa verið eitt algengasta og vinsælasta myndefni íslenskra frímerkja, ekki síst á lýðveldistímanum. Á sýningunni voru fágæt frímerki úr verðlaunasöfnum Árna Gústafssonar sem helguð eru flugpóstsögu Íslendinga og íslenskum skipspósti. Fjallað var jafnframt um 136 ára sögu íslenskra frímerkja og framleiðsluferli smáarkarinnar sem tileinkuð er Þjóðmenningarhúsinu.
Frá 16. september til 11. desember 2009 |
Sauðskinn, saffían og shirtingur
 Í tengslum við bókbandssýninguna Norrænt bókband 2009 í bókasal var sýningin Sauðskinn, saffían og shirtingur frá Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni opnuð í kjallara. Á sýningunni var stiklað á stóru í hundrað ára sögu bókbandsstofu Landsbókasafnsins og var hún áður sett upp í Þjóðarbókhlöðunni í tilefni af afmæli bókbandsstofunnar. Hér í Þjóðmenningarhúsinu átti sýningin vel við á hundrað ára afmæli hússins en árið 1909 voru dyr þess opnaðar almenningi og Landsbókasafnið og fleiri söfn höfðu þá komið sér fyrir hér með alla sína starfsemi. Saga bókbandsstofunnar er því samofin sögu hússins þar eð hún var hér til húsa lungann úr liðinni öld. Nafn sýningarinnar er dregið af þremur tegundum þess efniviðar sem notaður hefur verið við bókband í gegnum tíðina. Á sýningunni gat að líta bækur í mismunandi bandi og ýmis tæki og tól sem notuð hafa verið við bókband.
Frá 5. júní til 1. september 2009 |
Norrænt bókband 2009
Frá 5. júní til 7. ágúst 2009
 Á sýningunni voru 89 verk eftir 91 norrænan bókbindara, þar eð tvö verkanna voru gerð í samvinnu tveggja bókbindara. Þátttakendur bundu ljóðabókina Norðanvind hver á sinn hátt. Í bókinni eru ljóð eftir 18 norræn skáld og grafískar teikningar eftir íslenska listamenn.
Norrænt bókband 2009 sýndi afrakstur samnefndrar samkeppni í handbókbandi. Keppnin var að þessu sinni haldin í 14. sinn en fyrst var efnt til hennar 1956. Íslendingar sáu nú í fyrsta sinn um skipulagningu þessa norræna samstarfsverkefnis og var það handbókbandsklúbburinn JAM-hópurinn sem hafði umsjón með því fyrir Íslands hönd. Þátttakan hefur aldrei verið meiri og skiptist þannig eftir löndum: Svíþjóð 26 verk, Danmörk 23, Ísland 20, Finnland 10 og Noregur 10.
Verkin voru dæmd eftir reglum keppninnar og fjórðungur þeirra settur í heiðursflokk eða 23 verk.
Dómararnir voru allir íslenskir en það voru þeir:
Guðmundur Oddur Magnússon, prófessor í grafískri hönnun.
Torfi Jónsson, myndlistarmaður og kalligraf.
Hilmar Einarsson, bókbandsmeistari og forvörður í Morkinskinnu.
Theodór Guðmundsson, bókbandsmeistari og meðlimur í sveinsprófsnefnd í bókbandi.
Efnt var til vefkosningar um besta bandið á sýningunni. Kosningin fór fram á vef sýningarinnar; johannes.is/nordicbook. Þar er eitthvað áfram hægt að nálgast sýningarskránna og skoða myndir af öllum verkanna og þannig velja besta bandið jafnvel án þess að sjá sýninguna sjálfa.
Sýningin var að þessu sinni fyrst opnuð á Íslandi en ferðast svo um öll Norðurlöndin, síðast verður hún í Svíþjóð og lýkur þar 15. ágúst 2010.
Sýningin hefur hlotið ýmsa styrki en stærsti styrktaraðili hennar er Norræni menningarsjóðurinn / Nordisk Kulturfond.
|
Surtsey
- jörð úr ægi
Frá 6. maí
2007 til 8. mars 2009
 Sýningin
Surtsey – jörð úr ægi rakti
myndunar- og þróunarsögu Surtseyjar fram til dagsins
í dag og spáði fyrir um framtíð eyjarinnar
og þróun lífríkis hennar næstu
120 árin. Á sýningunni var beitt nýjustu
sýningartækni og margmiðlun við kynningu á
ómetanlegum niðurstöðum vísindarannsókna
í Surtsey.
Surtseyjargosið 1963–1967 er lengsta gos á sögulegum
tíma hér á landi; ný jörð reis
úr ægi og vakti athygli leikra og lærðra
um allan heim. Surtsey var friðlýst 1965 og hefur frá
upphafi verið lifandi rannsóknastöð þar
sem vísindamenn hafa stundað rannsóknir í
eldfjallafræði, móbergsmyndun, landmótun
og rofi, landnámi lífs og þróun vistkerfa.
Surtsey var af Íslands hálfu tilnefnd á heimsminjaskrá
UNESCO yfir náttúruminjar. Sýningin skýrir
forsendur fyrir þeirri ákvörðun en það
er mat íslenskra vísindamanna að Surtsey hafi
mikla sérstöðu meðal eldfjallaeyja jarðarinnar.
Niðurstaða nefndarinnar sem fjallar um umsóknir var
tilkynnt í byrjun júlí 2008 og var Surtsey
bætt inn á heimsminjaskrá.
Náttúrufræðistofnun Íslands stóð
að sýningunni.
|
Síðbúin
sýn
ljósmyndir úr
fórum Nóbelsverðlaunahafans og heimsborgarans
Halldórs Laxness
Frá 17. júní
2008 til 8. mars 2009
 Halldór
Laxness (f.1902, d.1998) er fyrst og fremst þekktur sem skáldsagnahöfundur.
Skáldsögur hans hafa verið þýddar á
fjölmörg tungumál og árið 1955 veitti
sænska akademían honum Nóbelsverðlaun í
bókmenntum fyrir „litríkan sagnaskáldskap,
sem endurnýjað hefði stórbrotna íslenska
frásagnarlist.“
Halldór lifði næstum alla 20. öldina, hann
var alþjóðlegt skáld og hugsjónamaður
og virkur þátttakandi í hugsjónabaráttu
liðinnar aldar. Verk hans tóku á málefnum
sem voru efst á baugi hjá stóru rithöfundum
aldarinnar.
Ljósmyndirnar á sýningunni eru tækifærismyndir
ferðalangsins, eiginmannsins, fjölskylduföðurins
og vinarins - Halldórs Laxness. Þær eru einkaljósmyndir
sem bera vitni um víxlverkan fjölskyldulífs,
stjórnmálalífs og skáldaframa á
ævi hans.
Sýningin var fyrst sett upp í Köln 2007. Sýningarstjóri:
Matthias Wagner K
|
Handan
um höf
– þýðingar
og frumsamin ritverk Helga Hálfdanarsonar
Frá 31. október
2007 til 11. júní 2008
Sýningin var helguð þýðingum og frumsömdum
ritverkum Helga Hálfdanarsonar (f. 1911).
Helgi Hálfdanarson er afkastamesti bókmenntaþýðandi
Íslendinga fyrr og síðar. Fyrst munu hafa birst
nokkrar ljóðaþýðingar, en síðar
áttu eftir að fylgja mörg söfn þýðinga
á ljóðum skálda í flestum heimsálfum,
svo sem sjá má á sýningunni Handan
um höf, sem er heiti á einu ljóðasafninu.
Helgi vann síðan það þrekvirki að
þýða öll leikrit Shakespeares og hafa þau
verið gefin út á prenti. Árið 1990
birtust á einni bók þýðingar Helga
á hartnær öllum grískum harmleikjum sem
varðveist hafa. Jafnframt hefur Helgi þýtt ýmis
önnur fremstu leiksviðsverk heims. Langt er frá
upp talið allt þetta ótrúlega lífsverk
og má t.d. minna á þýðingu Helga
á Kóraninum og söfn sagna frá ýmsum
heimsálfum.
Helgi hefur tekið þátt í menningarumræðu
dagsins, eins og ótal greinar hans í blöðum
bera vitni um. Greinar Helga hafa verið gefnar út í
bókum og einnig hefur hann í riti fjallað um hugðarefni
sín; skáldskap, leikritun og málrækt.
Helgi hefur og sett fram nýstárlegar kenningar til
skilnings á Völuspá og fer ótroðnar
slóðir.
|
Ferðalok
- Jónas Hallgrímsson 1807 - 1845
Frá 15. nóvember 2007
til 1. júní 2008
 Sýningin
Ferðalok bar heiti eins ljóða skáldsins
Jónasar Hallgrímssonar. Hún fjallaði um
manninn, skáldið og náttúrufræðinginn
Jónas Hallgrímsson og var sett upp í tilefni
200 ára fæðingarafmælis hans en Jónas
fæddist á Hrauni í Öxnadal 16. nóvember
árið 1807.
Jónasar Hallgrímssonar er jafnan minnst sem listaskáldsins
góða. Hann var jafnframt með lærðustu mönnum
síns tíma hér á landi. Auk lokaprófs
í náttúruvísindum hafði hann próf
frá Bessastöðum, studiosus theologiæ,
sem gerði hann gjaldgengan til prestsembættis á
Íslandi, og candidatus philosophiæ próf
með ágætiseinkunn frá Hafnarháskóla.
Jónas var einn stofnenda tímaritsins Fjölnis
en þau skrif og þýðingar sem þar birtust
áttu mikinn þátt í endurnýjun
íslensks ritmáls og höfðu langvinn áhrif
á menningar- og stjórnmálalíf Íslendinga.
Sýningin var gerð að frumkvæði menntamálaráðuneytisins
sem skipaði nefnd til að undirbúa afmælishald
á árinu. Formaður afmælisnefndar var Halldór
Blöndal f.v. forseti Alþingis. Sýningarstjóri
og hönnuður var Björn G. Björnsson. Páll
Valsson, höfundur ævisögu Jónasar Hallgrímssonar,
skrifaði texta um manninn og skáldið, en Sigurður
Steinþórsson, jarðfræðingur, texta um
náttúrufræðinginn Jónas. Margrét
Eggertsdóttir, Sveinn Jakobsson og Guðrún Kvaran
lögðu einnig til texta.
Handrit, myndir, munir og önnur sýningargögn voru
frá ýmsum söfnum hérlendis og í
Danmörku.
|
Þjóðin
og náttúran
Af og til frá
18. febrúar 2005
 Náttúrulífsmyndin
Þjóðin og náttúran eftir
Pál Steingrímsson kvikmyndagerðamann hefur öðru
hvoru verið til sýningar í sal í kjallara.
Sögupersónur myndarinnar eru, auk mannsins, dýrin
í kringum okkur - íslenski hundurinn, hesturinn, lundinn,
æðarfuglinn, gæsin og selurinn. Páll fangar
í myndunum samspil manns og náttúru á
sinn varfærna og næma hátt þar sem virðingin
fyrir viðfangsefninu er í fyrirrúmi. Myndin er
jafnan sýnd á safnanótt, sumardaginn fyrsta
og menningarnótt.
Kvikmyndin er 30 mínútur
að lengd og er hægt að setjast niður og njóta
hennar hvenær sem er yfir daginn því hægt
er að koma inn í söguþráðinn hvar
sem er. |
Myndlistarsýningaröð
í verslun Þjóðmenningarhússins
Frá ágúst
2007
Myndlistarsýningaröð
stendur yfir í versluninni í Þjóðmenningarhúsinu.
Umsjónarmaður með fyrstu fimm sýningunum í
sýningaröðinni var myndlistarmaðurinn Helga
Egilsdóttir en þá tók Marta María
Jónsdóttir við. Þær voru jafnframt
móttökufulltrúar í Þjóðmenningarhúsinu.
 Fyrsta
sýningin í röðinni nefndist Manifesto
– Momento: Benda. Hún var sett upp í
ágúst og stóð fram í nóvember
2007. Um var að ræða úrval svokallaðra
Vísirósa sem listamennirnir Bjarni H. Þórarinsson
(f. 1947) og Guðmundur Oddur Magnússon
(f. 1955) hafa unnið saman.
Bjarni hefur langar myndlistarferil að baki sem frá árinu
1988 hefur tengst fræðum sem Bjarni fann upp og kallar
sjónháttafræði. Um er að ræða
nýstárlega aðferðafræði við
myndgerð sem byggist á forni arfleifð, handritagerðinni.
Að sögn Bjarna eru verkin rökrétt framhald
þróunar þessarar arfleifðar; hann býr
til myndrit en Vísirósirnar á sýningunni
teljast allar til myndrita. Fyrst um sinn vann Bjarni allar Vísirósirnar
í höndunum en frá árinu 1996 hefur Guðmundur
Oddur unnið með honum að gerð þeirra með
hjálp tölvu.
 Næst
sýndi Erla Þórarinsdóttir
verk sem hún kallar Sameign; opinber rými.
Hegningarhúsið, Alþingishúsið, Hnitbjörg,
Kristskirkja, Háskólinn og Hallgrímskirkja
eru sameignleg rými, viðmið okkar á önnur
rými, hegðun okkar, verðmætamat og sjálfsímynd.
Verkið samanstendur af sex málverkum af grunnflötum
þessara opinberu bygginga í Reykjavík, máluð
í skalanum 1:50. Erla tileinkar sýninguna Birgi Andréssyni
sem til stóð að sýndi einnig í myndlistarsýningaröðinni
í verslun Þjóðmenningarhússins en
er nú fallinn frá.
Erla Þórarinsdóttir (f. 1955) á að
baki glæsilegan feril sem myndlistarmaður. Hún
hefur hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir verk sín
og sýnt á fjölda einka- og samsýninga
hérlendis og víða um lönd.
Sýning Erlu stóð frá 30.
nóvember 2007 til 17. mars 2008.
 Þá
sýndi Húbert Nói Jóhannesson (f. 1961) málverk
frá árinu 1988. Verkin eru máluð með kolum og olíu á pappír og viðfangsefnið
er landslag og borgarlandslag.
Ferill Húberts Nóa sem
myndlistarmanns er samtvinnaður bakgrunni hans í náttúruvísindum.
Viðfangsefnið er jafnan landslag, tjáningin byggir á upplifun og
tilfinningahrifum um leið og mælitækjum vísindanna er beitt, eða
til þeirra vísað, við sköpun verksins.
Húbert Nói stundaði myndlistarnám
frá 1982 til 1987 og hefur tekið þátt í fjölda samsýninga og sett
upp fjölmargar einkasýningar allt frá árinu 1986. Hann er með heimasíðu
á slóðinni www.hubertnoi.com.
Sýningin stóð frá 18.
mars til 23. maí 2008 og höfðu verkin ekki verið sýnd áður
opinberlega.
 Þá
sýndi Ásta Ólafsdóttir
(f.1948) málverk frá árinu 2003 og bronsstyttu
af sólinni frá 2006.
Málverkin eru máluð með gvasslitum á
vatnslitaðan pappír. Hvert þeirra er hugsað
sem ævintýri um form og liti. Þau hafa áður
verið á sýningum í Reykjavík og
í Danmörku en bronsstyttan af sólinni hefur ekki
verið sýnd áður opinberlega.
Ásta Ólafsdóttir lærði myndlist í
Myndlista- og handíðaskóla Íslands og Jan
van Eyck Akademiunni í Hollandi. Hún hefur á
ferli sínum unnið myndlist í ýmsa miðla.
Verk hennar hafa verið sýnd hér heima og erlendis.
Sýning Ástu
stóð frá 23. maí til 10. júlí
2008.
 Þá
sýndi Ari Sigvaldason (f. 1966) ljósmyndir
frá síðastliðnum fjórum árum. Myndirnar tók Ari allar í miðborg
Reykjavíkur. Þær sýna mannlíf á götum úti og á opinberum stöðum.
Ljósmyndarinn leitast við að ná litlum augnablikum sem segja sögu.
Hann tekur myndirnar yfirleitt án þess að fólkið á þeim viti af
því svo það hafi ekki tækifæri til að stilla sér upp.
Ari starfaði við
fréttamennsku þar til hann söðlaði um
árið 2007 og stofnaði ljósmyndagalleríið
Fótógrafí á Skólavörðustíg
4A.
Sýning Ara stóð
frá 11. júlí til 31. ágúst 2008.
 Myndverk
án titils nefndist sýning Ólafs
Lárussonar (f. 1951) sem næst tók við.
Verkin vann Ólafur á undanliðnum 2-3 árum
með blandaðri tækni á pappír. Sýning
Ólafs var sjötta sýningin í myndlistarsýningaröð
sem verið hefur í verslun Þjóðmenningarhússins
en teygði sig nú í fyrsta sinn einnig yfir á
veggi veitingastofunnar við hliðina.
Ólafur Lárusson nam myndlist á árunum
1971-1976, fyrst hér á Íslandi og svo í
Hollandi. Hann hefur sýnt verk sín á fjölda
einkasýninga allt frá árinu 4 og jöfnum
höndum tekið þátt í samsýningum,
bæði hér á landi og erlendis.
Sýningin stóð
frá 10. október til 14. nóvember 2008.
Kynjaskepnur
í íslenskum þjóðsögum
var titill næstu sýningar. Um var að ræða
teikningar eftir Jón Baldur Hlíðberg
(f. 1957). Teikningarnar birtust í bókinni Íslenskar
kynjaskepnur sem Forlagið gaf út. Í bókinni
er fjallað á skemmtilegan hátt um náttúrufræði
kynjaskepna úr íslenskum þjóðsögum
sem forfeður okkar og mæður trúðu um aldir
að tilheyrðu raunveruleikanum. Höfundur texta er Sigurður
Ægisson, þjóðfræðingur. Dæmi
um kynjaverur sem Jón Baldur gæðir lífi
með teikningum sínum eru; múshveli, skeljungur,
skuggabaldur, skötumóðir og hrosshvalur.
 Jón
Baldur sameinar áhuga sinn á náttúrufræði
og myndlýsingum í starfi sínu sem teiknari.
Hann stundaði nám við Myndlistaskóla Reykjavíkur
og Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1982-1985.
Strax að námi loknu hóf Jón Baldur störf
við myndlýsingar meðfram öðrum störfum
en hin síðari ár hefur hann helgað sig algerlega
teiknarastarfinu.
Jón Baldur hefur myndskreytt fjölda bóka og má
þar nefna stórvirkin Íslenskir fuglar, Íslensk
spendýr og Íslenskir fiskar í
ritröðinni Alfræði Vöku-Helgafells. Bækur
sem Jón Baldur hefur myndskreytt hafa hlotið fjölda
tilnefninga og viðurkenninga. Þá hefur Jón
hlotið Verðlaun Hagþenkis fyrir vinnu sína.
Teikningar og vatnslitamyndir eftir Jón hafa einnig birst
í ýmsum útgáfum svo sem í bæklingum,
á fræðsluskiltum, frímerkjum, kennslubókum,
tímaritum og vefsíðum.
Á heimasíðu Jóns Baldurs www.fauna.is
er að finna myndabanka.
Sýningin stóð
frá 14. nóvember 2008 til 16. febrúar 2009.
Næst sýndi Sigga Björg Sigurðardóttir
teikningar. Teikningarnar sýna yfirleitt óræða
fantasíu þar sem koma fyrir ýmsar kynjaverur
sem eiga sér ekki hliðstæður í raunveruleikanum
en eru þó að einhverju leyti mennskar. Samkvæmt
Siggu Björgu eru teikningarnar “afurðir ferlis sem
byggist á að hugsa ekki” og á hún
þá við að tilfinning, innsæi og hvatvísi
ráði för í vinnuferlinu, myndefnið verði
til um leið og hún teiknar en sé ekki skipulagt
fyrirfram. Teikningarnar sérvelur hún svo saman eftirá
til þess að mynda heildstæða sýningu.
Sigga Björg Sigurðardóttir (1977) er Reykvíkingur
en hefur einnig búið og starfað Í Glasgow,
Skotlandi. Hún útskrifaðist með BA-gráðu
frá Myndlistardeild Listaháskóla Íslands
árið 2001 og með Mastersgráðu í
myndlist frá Glasgow School of Art árið 2004.
Verk Siggu Bjargar hafa verið sýnd afar víða,
að mestu erlendis, s.s. CCA-Center of Contemporary Art í
Glasgow, Centre d´Art et de diffusion Clark í Montreal,
Project Space 176 (Zabludowicz Collection) í London, Götheborg
Konsthall í Gautaborg, Galerie Adler í Frankfurt am
Main og New York, Castlefield Gallery í Manchester og Kunsthalle
Barmen í Þýskalandi. Á Íslandi
hafa verk hennar m.a. verið sýnd í Listasafni
Reykjavíkur - Hafnarhúsi, Listasafni Íslands,
Nýlistasafninu í Reykjavík og Listasafni Árnesinga
í Hveragerði.
Verk Siggu Bjargar er að finna í opinberum söfnum
og einkalistasöfnum s.s. Listasafni Reykjavíkur, Vicky
Hughes and John Smith Collection í London, Sammlung Reydan
Weiss í Essen, Þýskalandi, Zabludowicz Collection
í London og Kunsthaus Zürich í Sviss.
Sýningin stóð
frá 20. febrúar til 29. maí 2009.
 Því næst sýndi Hulda Vilhjálmsdóttir (1971) málverk. Hulda útskrifaðist úr Málaradeild Listaháskóla Íslands árið 2000.
Hulda sagði þetta um verk sín: Málverkin sem ég vel á sýninguna í Þjóðmenningarhúsinu eru unnin 2008-2009. Efnið sem ég var að vinna með í þessum verkum er aðallega landslag eða áhrif landslags á mig, hvernig ég upplifi landslag á Íslandi; hrikalegt, stórt, víðátta og draumar. Einnig þessi tilfinning að vera nálægt einhverju yfirnáttúrulegu.
Hulda hefur haldið einkasýningar og tekið þátt í samsýningum allt frá árinu 1996. Sjá nánari upplýsingar um listakonuna á heimasíðu hennar: www.huldavil.com.
Sýningin stóð frá 5. júní til 21. september 2009.
 Þá tók við ljósmyndasýning eftir Sigurð Gunnarsson og Kristínu Elvu Rögnvaldsdóttur. Sigurður sýndi myndir af íslenskum goðum Ásatrúarfélagsins en myndefni Kristínar Elvu var hið smáa í íslenskri náttúru, húsamýs og sóleyjar í bland við teikningar undir grænlenskum áhrifum.
Yfirskrift sýningar Sigurðar var Goðar Íslands. Myndirnar voru allar frá vori 2006 og voru þær sýndar á Kaffi Mokka sama ár. Þær voru svarthvítar og handstækkaðar á ektapappír (fiber). Sigurður er ljósmyndari og sagnfræðingur að mennt.
Ljósmyndirnar sem Kristín Elva sýnir voru að mestu leyti teknar í sumarbústaðnum hennar vestur í Dölum en einnig sýndi hún teikningar byggðar á grænlenskum múmíum. Verkin voru gerð 2009 og yfirskriftin var Múmíumúsin. Kristín Elva lagði stund á nám í myndlist og mannfræði.
Sýnining stóð frá 25. september til 5. desember 2009
 Listakonan Yst sýndi þessu næst kola- og rauðkrítarteikningar. Sýningin nefndist Newcastle - New York - Nýja Ísland. Verkin voru unnin í Newcastle 2007, í New York 2008 og á Nýja Íslandi 2009, eftir hrun. Listakonan lýsir viðfangsefni verkanna svona: Vonin er sameiginleg öllum þeim, sem stokka upp spilin og hefja nýja sókn, hvort heldur um er að ræða nýja staðsetningu í tíma og rúmi eða endurspeglun í nafngiftum, sem hafa eitthvað nýtt innifalið í sér.
Sýninguna bar uppá svartasta skammdegið frá byrjun desember, fram yfir nýárið og út febrúar 2010, eða nánar tiltekið frá 7. desember 2009 til 8. mars 2010.
Yst er sálfræðingur, með MFA-gráðu frá Newcastle og hefur unnið að list sinni alfarið í áratug. Nánar á: yst.is.
 Næst sýndi Melkorka Huldudóttir (f. 1972) ljósmyndir úr seríu sem heitir Ó, sjúka líf.
Sýningin dró upp myndir af ástandi úr móki milli svefns og vöku, martröðum og draumum.
Melkorka útskrifaðist frá Listaháskóla Íslands árið 2002. Hún notar alla mögulega miðla í listsköpun sinni en vinnur mikið undir áhrifum tölvuleikja og kvikmynda. Í verkum sínum fjallar hún mikið um veilur ýmis konar og oft er togstreita og drungi undirliggjandi.
Sýningin stóð frá 15. mars til 18. maí 2010.
Bryndís Bolladóttir (f. 1973), textílhönnuður, sýndi þvínæst nýjustu hönnun sína; kúluna, og kallaði hún innsetninguna Kúlan bregður á leik.
Kúlan er unnin úr þæfðri íslenskri ull. Hún bregður sér í ólík hlutverk, s.s. snaga, leikfangs, hitaplatta, skrauts, kolls og hljóðdempunarverks. Leikhorn var útbúið á veitingastofunni í tengslum við kúluleikföngin sem börn máttu handfjatla að vild.
Bryndís er stúdent af listnámsbraut Fjölbrautaskólans í Breiðholti og útskrifaðist úr textíldeild Listaháskóla Íslands árið 1999. Hún hefur einnig sótt námskeið við Konstfack listaháskólann í Svíþjóð.
Sjá nánari upplýsingar um verk Bryndísar á vef hennar: www.bryndisbolladottir.com
Sýningin stóð frá 21. maí til 10. september 2010.
 Á næstu sýningu í myndlistarsýningaröðinni sýndi Þrándur Þórarinsson málverk.
Þrándur er fæddur 1978 og nam málaralistina hjá hinum kunna norska listmálara Odd Nerdrum sem búsettur var hér á landi um skeið. Áður hafði Þrándur sótt fornámsdeild Listaháskóla Íslands og jafnframt stundað nám við málardeild Myndlistarskólans á Akureyri og málaradeild Listaháskóla Íslands.
Þrándur sækir meðal annars viðfangsefni í íslenska sögu, þjóðsögurnar og Íslendingasögurnar og er undir áhrifum þjóðernisrómantíkur, barokks og endurreisnar.
Sýningin stóð frá 29. september 2010 til 16. febrúar 2011.
Næst sýndi Karl Jóhann Jónsson málverk undir titlinum Inni og úti í garði.
Karl Jóhann er fæddur árið 1968 og nam myndlist við Myndlistaskólann í Reykjavík og Myndlista- og handíðaskóla Íslands. Hann lauk kennslufræðiréttindum frá Listaháskóla Íslands vorið 2007. Hann hefur tekið þátt í fjölda samsýninga og sett upp margar einkasýningar undanfarin 17 ár. Einnig hefur Karl Jóhann vakið athygli fyrir myndskreytingar  og hlaut hann Dimmalimm – íslensku myndskreytiverðlaunin 2010 fyrir bók sína Sófus og svínið.
Karl Jóhann lýsir verkum sínum með þessum orðum: „Málverk mín eru fyrir mér sviðsett dagsbókarform, þar sem ég blanda saman hversdagslegum hlutum sem vekja áhuga minn í nærumhverfinu, fólki, fjölskyldu og vinum saman við þá nostalgíu sem ég ber til málverka eftir ýmsa málara, m.a. Johannes Vermeer, Norman Rockwell, sem og ýmissa hollenskra og spænskra kyrralífsmálara. Ég mála ýmist með viðfangsefnin fyrir framan mig eða vinn eftir myndum sem ég hef tekið, jafnvel oft á símann minn, eitthvað áhugavert sem ég hef rekist á fyrir tilviljun.“
Sýningin stóð frá 25. febrúar til 20. maí 2011.
 Diana Storåsen sýndi því næst ljósmyndir undir titlinum Náttúra og minningar. Diana fæst við fólk og minningar í ljósmyndum sínum. Hún skynjar minningar eins og litaðar kenndir sem mála myndir af liðnum tíma. Diana hefur einnig áhuga á upplifun okkar á náttúrunni – getur náttúran sýnt okkur hliðar á okkur sem við viljum ekki sjá? Hún leitast við að túlka náttúruna efnislega. Erum við partur af náttúrunni eða er náttúran partur af okkur?
Diana Storåsen útskrifaðist með BA-gráðu frá Myndlista- og handíðaskóla Ísland árið 1998. Hún nam við ljósmyndunar- og kvikmyndadeild Gautaborgarháskóla í Svíþjóð árin 2006 – 2008 og lærði hönnun við sama skóla árið 2001. Hún hefur tekið þátt í fjölda sýninga, einkum á Norðurlöndunum.
Sýningin stóð frá 21. maí til 15. ágúst 2011.
 Ragnhildur Jóhanns myndlistarkona sýndi næst ný verk í bland við eldri verk. Sýninguna kallaði hún: Orðabelgur. Ragnhildur útskrifaðist úr Listaháskóla Íslands 2010 og hefur vakið athygli fyrir verk sín unnin úr gömlum textum og ljóðabókum. Í þeim fléttast saman myndlist, bókmenntir og ljóðlist á nýstárlegan hátt.
Sjá nánari upplýsingar um listakonuna á slóðinni: http://ragga.carbonmade.com/
Sýningin stóð frá 19. ágúst til 29. nóvember 2011
|
Berlin
Excursion
Frá 17. október
2006 til 18. október 2007
 Sýningin
á bókum Berlínar-forlagsins Edition Mariannenpresse
var í bókasal Þjóðmenningarhússins.
Með sýningunni sem kallaðist Berlin Excursion
var boðið til skoðunarferðar um þann
geira menningarlífs Berlínar sem getur af sér
sérstæðar bækur, sannkölluð listaverk,
því um er að ræða sérstaklega
hannaðar bækur sem flestar eru gerðar í samvinnu
rithöfundar og myndlistarmanns og gefnar út í
mjög takmörkuðu tölusettu upplagi.
Hugmyndin að baki
sýningunni var að vekja athygli á þessari
sérstæðu bókaútgáfu sem tvinnar
saman fjölbreyttar hugmyndir, orðlist, myndlist, nýja
og gamla prenttækni og bókband. Bækurnar eru
flestar skreyttar grafíkmyndum, en margar af myndunum eru
í teiknimyndastíl. Sýndar voru 42 bækur
eftir jafn marga höfunda og myndlistarmenn.
Vonast var til að sýningin bætti
við blæ í litróf menningarlegra samskipta
höfuðborganna Reykjavíkur og Berlínar. |
Fyrirheitna
landið
Frá 7. maí 2005 til 18.
október 2007
 Fyrstu
Íslendingarnir settust að í Vesturheimi árið
1855. Þeir höfðu látið skírast
til Kirkju Jesús Krists hinna síðari daga heilögu,
eða mormónakirkjunnar, sem bauð í þá
daga að hið nýja Zion, fyrirheitna landið, væri
staðsett í Utah-ríki í vestanverðum
Bandaríkjunum. Þangað fluttust þeir sem þá
tóku við trúnni.
Sýningin Fyrirheitna landið varpaði ljósi
á trúarlegan grunn mormónanna, rakin var ferð
Þórðar Diðrikssonar (1828 – 1894) um
haf og land og innsýn gefin í það samfélag
sem Íslendingarnir byggðu og urðu hluti af ytra.
Sýningin var fyrst sett upp í Vesturfarasetrinu á
Hofsósi árið 2000.
Útbúið
var fræðsluefni út frá sýningunni
fyrir efsta stig grunnskóla. Efnið miðaði við
að nemendur kæmu og skoðuðu sýninguna með
leiðsögn sérfræðings Þjóðmenningarhússins.
Gefinn var út bæklingur
með ítarefni um sýninguna og er hægt að
nálgast hann hér >>  |
Íslensk
tískuhönnun
Frá 29. júní 2006 - 27.
febrúar 2007
 Á
sýningunni Íslensk tískuhönnun
var sýndur þverskurður tískuhönnunar
í íslenskri nútímamenningu. Þrjátíu
og átta úrvalsverk eftir tíu hönnuði
sýndu fjölbreytni og sköpunarkraft íslenska
tískugeirans. Að sögn sýningarstjórans
einkennast verkin ekki aðeins af listrænni fágun
og fullkomnu valdi á tækni heldur einnig listrænum
innblæstri, fagurfræðilegu næmi og frumlegri
sköpunargáfu.
Sérkenni íslenskrar tískuhönnunar nutu
sín á sýningunni en þau felast einkum
í samþættingu andstæðna, innblæstri
frá litum, birtu og áferð í landslaginu
og næmri tilfinningu fyrir tíðarandanum og lífsstíl
þeirra sem klæðast fatnaðinum.
Á sýningunni voru verk eftirtalinna hönnuða:
Anna Guðmundsdóttir
ásta créative
clothes (Ásta Guðmundsdóttir)
Dóra Emilsdóttir
jbj design (Jóna Björg
Jónsdóttir)
Path of Love (Ragna Fróðadóttir)
Rósa Helgadóttir
Spaksmannsspjarir
STEiNUNN (Steinunn Sigurðardóttir)
Þorbjörg Valdimarsdóttir
Sýningarstjóri: Matthias Wagner K. Lesið
ávarp hans við opnunina hér >>.
|
Í
spegli Íslands
Frá 28. júní
til 13. október 2006
 Sumarsýning
í bókasal sumarið 2006 fjallaði um skrif erlendra
manna um Ísland og Íslendinga fyrr á öldum.
Í ritum fornaldar og á fyrri hluta miðalda voru
margvíslegar frásagnir af Thule, hinni fjarlægu
eyju við ysta haf, þar sem sumardagur var lengri en annars
staðar og vetrardagur að sama skapi skammur. Fyrstu eiginlegu
frásagnir frá Íslandi eru frá 11. og
12. öld og teljast Adam frá Brimum í Þýskalandi
og danski fræðimaðurinn Saxi hinn málspaki
til helstu frumkvöðla um þau efni. Fleiri lýsingar
komu brátt til sögu, bæði frá norrænum
löndum og Mið- og Suður-Evrópu.
Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn
setti sýninguna upp í bókasal og byggði
hana á Íslandslýsingum, ferðabókum
og myndum.
|
Eins
og sagt er -
myndbandstónverk
eftir Ólöfu Arnalds
Frá 29. ágúst
- 22. september 2006
 Í
verkinu flytur Ólöf frumsamda tónlist og syngur
á átján tungumálum í níu
myndrömmum samtímis svo úr verður alþjóðleg
tónkviða.
Ólöf gerði heimildamynd um söfnun textanna
í New York borg sumarið 2005. Þar tók hún
viðtöl við fólk af ólíku þjóðerni
og kynnti sér viðhorf þess til uppruna síns,
tónlistar og móðurmálsins. Textarnir í
verkinu eru í raun samdir af þessu fólki nema
íslenski textinn sem er úr ljóði eftir
föður Ólafar, Einar S. Arnalds.
Verkið var frumsýnt í Íslensku Óperunni
í maí sl. sem útskriftarverkefni Ólafar
í tónsmíði og nýmiðlum frá
Listaháskóla Íslands. Ólöf flutti
verkið síðar í Tjarnarbíói og
Jónas Sen tónlistargagnrýnandi Morgunblaðsins
skrifaði lofsamlega um verkið í Morgunblaðið
21. júní sl. Jónas lýsti verkinu meðal
annars með þessum orðum: “Það var
litríkt en fókuserað og skapaði mergjað
andrúmsloft. Ég man ekki eftir neinu svipuðu á
öllum mínum ferli sem gagnrýnandi. Óneitanlega
var hugmyndin frábær.”
Verkið var á dagskrá Þjóðmenningarhússins
á menningarnótt og var tekið til áframhaldandi
sýningar vegna eindregins áhuga og eftirspurnar gesta.
|
Það
gisti óður - Snorri Hjartarson 1906 - 2006
Frá 22. apríl
til 18. júní 2006
 Þann
22. apríl 2006 voru 100 ár liðin frá fæðingu
Snorra Hjartarsonar skálds. Sýning helguð honum
var opnuð sama dag í bókasal. Sýnd voru
handrit hans og málverk, myndir og margvíslegir munir
honum tengdir. Sjá mátti og útgáfur
með verkum hans bæði á frummálinu og
í þýðingum. Í tilefni af afmælinu
gaf Edda út nýja heildarútgáfu Kvæðasafns
Snorra Hjartarsonar.
Snorri Hjartarson (1906-1986) var eitt listfengasta ljóðskáld
þjóðarinnar á 20. öld og fjölbreytilegt
höfundarverk hans myndar um margt einstæða heild.
Fáir hafa sameinað jafn vel tvenna tíma hefðar
og nýjunga í sinni ljóðagerð, hvort
sem litið er til forms eða hugmyndaheims. Fyrir síðustu
bók sína, Hauströkkrið yfir mér,
hlaut Snorri Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
árið 1981.
|
Þjóðminjasafnið
- svona var það
Frá 6. desember
2003 til 5. júní 2006
 Sýningin
var sett upp af Þjóðminjasafni Íslands í
tilefni af 140 ára afmæli þess á árinu
2003. Henni var ætlað að vera eins konar minningarbrot
um sýninguna sem var á sama stað á árunum
1908–1950, og þá undir merkjum Forngripasafns,
eins og Þjóðminjasafn Íslands hét
þá. Stiklað er á stóru í sögu
Þjóðminjasafnsins og Leiðarvísir, sýningarskrá
Matthíasar Þórðarsonar, fyrrum forstöðumanns
safnsins, frá árinu 1914, notaður sem grunnur,
en við gripaval er stuðst við þær myndir
sem voru í skránni. Velt var vöngum yfir hutverki,
eðli og uppruna safna og þeim breytingum sem orðið hafa á þeim í
tímans rás.
Sýningin var í
formi innsetningar og því ekki lögð áhersla
á einstaka hluti heldur leitast við að endurskapa
brotabrot af þeirri stemmningu sem ríkti á sýningunni
í húsakynnum Þjóðminjasafnsins á
fyrri hluta 20. aldar. Vonast var til að fólk fengi tilfinningu
fyrir safninu eins og það var, en yrði jafnframt nokkurs
vísari um þær breytingar sem orðið hafa
á Þjóðminjasafni Íslands og yfirleitt
öllu safnastarfi síðan þá. |
Norðrið
bjarta / dimma
Frá 24. febrúar
til 18. apríl 2006
 Þjóðmenningarhúsið
tók þátt í vetrarhátíð
Reykjavíkurborgar 2006 meðal annars með samsýningu
í bókasal á listmunum sem höfundarnir
tengdu við norðrið – ímyndir norðursins.
Boði um þátttöku í sýningunni
var komið á framfæri við landsins listamenn
í góðfúslegri samvinnu við SÍM
– Samband íslenskra myndlistarmanna og reyndist unnt
að samþykkja verk frá öllum þeim listamönnum
sem brugðust jákvætt við og buðu verk sín
til sýningar.
Verkin á sýningunni voru ólík en þemað
gaf sterkan heildarsvip. Þau tóku mið af landslagi,
náttúrufari, veðri, birtu, sögu, bókmenntaarfi,
þjóðsögum, handverki og ýmsum hughrifum
sem við þekkjum og verðum fyrir hér á
norðurslóðum.
Listamennirnir sem verk
áttu á sýningunni eru: Bergsteinn Ásbjörnsson,
Borghildur Óskarsdóttir, Bryndís Jónsdóttir,
Guðbjörg Lind Jónsdóttir, Guðrún
H. Bjarnadóttir og Anna Sigríður Hróðmarsdóttir,
Helga Pálína Brynjólfsdóttir, Hjörtur
Marteinsson, Ingibjörg Klemenzdóttir, Jón Garðar
Henrysson, Kristín Geirsdóttir, Kristín Pálmadóttir,
Margrét Jónsdóttir, Marlies Wechner, Sari Maarit
Cedergren, Sigurborg Stefánsdóttir, Sólrún
Guðbjörnsdóttir, Steinunn Marteinsdóttir
og Þuríður Sigurðardóttir.
Þess má geta að titill sýningarinnar og
leturgerðin á myndinni hér til hliðar var
sóttur í eitt verkanna.
|
Skákborð
heimsmeistaraeinvígisins 1972
Frá 2002 til febrúarloka
2006 og frá 9. mars 2008 til 27. mars 2009
 Taflborðið
sem heimsmeistaraeinvígið í skák var háð
við í Laugardalshöllinni í Reykjavík
árið 1972 hefur verið til sýnis í Þjóðmenningarhúsinu.
Þá áttust við skákrisarnir Robert
J. Fischer (Bandaríkin) og Boris Spassky (Sovétríkin)
í einvígi aldarinnar. Kalda stríðið
stóð sem hæst og vakti keppnin heimsathygli.
Gunnar Magnússon húsgagnaarkitekt hannaði borðið
sérstaklega fyrir einvígið og um smíði
þess sá Ragnar Haraldsson. Það er smíðað
úr gegnheilu mahóní. Eiginhandaráritun
þeirra Fischers og Spasskys er á leðurarmmottunum.
Taflmennirnir voru sérhannaðir fyrir einvígið
af hinu virta fjölskyldufyrirtæki Jaques of London sem
framleitt hefur og hannað leiki og spil frá ofanverðri
18. öld.
Málverkið gerði japanskur listamaður fyrir Skáksamband
Íslands eftir ljósmynd úr fórum sambandsins.
|
Mozart-óperan
á Íslandi
Frá 27. janúar
til 21. febrúar 2006
 Þess
var minnst um víða veröld að 250 ár voru
liðin frá fæðingu Mozarts þann 27. janúar
2006. Þjóðmenningarhúsið tók
höndum saman við Leikminjasafn Íslands um að
minnast þessa merka tónlistarsnillings með sýningu
í bókasal þar sem brugðið var upp mynd
af sögu Mozart-óperunnar á íslensku leiksviði.
Bæði Þjóðleikhúsið og Íslenska
óperan hafa flutt helstu óperur Mozarts og voru búningar,
myndir og annað efni frá þeim uppfærslum
á sýningunni.
|
Nóbelsverðlaun
Halldórs Laxness 50 ára
Frá 10. desember
2005 til 24. janúar 2006
 í
tilefni þess að fimmtíu ár eru liðin
frá Nóbelsverðlaunaveitingunni til Halldórs
Laxness var sett upp sýning í bókasal Þjóðmenningarhússins
þar sem þessi viðburður var rifjaður upp
á ýmsa lund. Sjá mátti sjálfan
Nóbelsverðlaunapeninginn, kjólinn sem Auður
Laxness klæddist við afhendingu verðlaunanna, borðbúnað
frá Nóbelssafninu í Svíþjóð,
heimildakvikmynd Osvalds Knudsen, blaðaúrklippur o. fl.
Sýningin var unnin á vegum Gljúfrasteins –
húss skáldsins og gilti aðgöngumiði að
Þjóðmenningarhúsinu jafnframt að Gljúfrasteini
og öfugt á meðan á sýningunni stóð.
|
Píputau,
pjötlugangur og diggadaríum
Frá 22. nóvember
2005 til 16. janúar 2006
 Leikminjasafn
Íslands minnist Lárusar Ingólfssonar (1905-1981)
með sérstakri sýningu í leiklistarstofu
Þjóðmenningarhússins. Lárus var óvenju
fjölhæfur listamaður: einn vinsælasti revíuleikari
og gamanvísnasöngvari þjóðarinnar um
árabil og helsti leikmynda- og búningateiknari sinnar
tíðar. Hann var í raun fyrsti Íslendingurinn
sem átti fullan starfsferil við leikmynda- og búningagerð.
Á sýningunni eru nokkur sýnishorn
af leikbúningum frá hendi Lárusar, auk sviðs-
og búningateikninga. Búningarnir eru fengnir að
láni úr leikbúningasafni Þjóðleikhússins,
en teikningarnar eru flestar í eigu Leikminjasafnsins sem
hefur lagt sérstaka rækt við að halda til haga
gögnum frá ferli Lárusar. Þá verða
þar nokkur myndlistarverk Lárusar sem sum hafa aldrei
áður komið fyrir almenningssjónir. Í
sýningarskrá er að finna ítarlega greinargerð
um ævi og verk Lárusar eftir Ólaf J. Engilbertsson. |
Hin
forna framtíð
Frá 1. til 7. desember
2005 og 20. desember 2005 til 20. febrúar 2006
 Í
tilefni af síðustu úthlutun úr Kristnihátíðarsjóði
opnaði stjórn sjóðsins sýningu sem
bar heitið Hin forna framtíð í bókasal
Þjóðmenningarhússins. Á sýningunni
mátti sjá sýnishorn af árangri fornleifarannsókna
og kynningu á niðurstöðum tuga annarra rannsókna
á menningar- og trúararfi þjóðarinnar
sem sjóðurinn hefur styrkt. Sjóðurinn gaf
jafnframt út rit þar sem finna má m.a. stuttar
lýsingar á flestum verkefnum sem hlotið hafa styrk.
Kristnihátíðarsjóður
var stofnaður til að minnast þess að 1000 ár
voru liðin frá því að kristinn siður
var lögtekinn á Íslandi. Samtals var úthlutað
um 500 milljónum króna til verkefna sem tengjast menningar-
og trúararfi þjóðarinnar og fornleifarannsóknum.
Hluti sýningarinnar
var síðar fluttur í anddyri hússins.
|
Íslenskt
bókband
Frá 9. til 20.
september og aftur frá 6. október til 28. nóvember
2005
 Haustsýning
á íslensku bókbandi var sett upp í hjarta
hússins, bókasalnum sem áður var lestrarsalur
Landsbókasafnsins. Sýnt var íslenskt bókband
gert með gamla laginu, eins og það var unnið á
17. og 18. öld. Jafnframt mátti sjá nútímabókband
og nokkur verk frá nýlegum sveinsprófum nemenda
í bókbandi.
Sýningin var afar glæsileg og bar stöðu handverksins
fagurt vitni.
Félagsskapur bókbindara
sem kallar sig JAM-hópinn setti sýninguna upp. Hópurinn
á stóran þátt í þeirri vakningu
sem á sér nú stað þegar bókbindarar
brúa bilið milli gamla handverksins og nútíma
hugsunar í hönnun. Segja má að nýtt
tímabil sé að hefjast á þessu sviði
lista og handverks. JAM hópurinn setti einnig upp norræna
nútímabókbandssýningu sem var sumarsýning
í bókasal og var jafnframt sýnd í öllum
Norðurlöndunum. |
Tillögur
að tónlistarhúsi og ráðstefnumiðstöð
við Austurhöfnina í Reykjavík
Frá 22. september
til 3. nóvember 2005
 Vinningstillaga
að byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstövar
við Austurhöfnina ásamt skipulagi aðliggjandi
svæða var sýnd í Þjóðmenningarhúsinu.
Einnig voru sýndar þær tillögur sem lentu
í öðru og þriðja sæti.
Í bókasal gaf að líta vinningstillögu
Portus Group, listrænn hönnuður hennar er Ólafur
Elíasson og listræna ráðgjöf veitti
Vladimir Ashkenazy. Í stofu hins Íslenska Bókmenntafélags
á þriðju hæð var tillaga Fasteignar/Klasa
sýnd og í stofu í kjallara var tillaga frá
Viðhöfn.
|
Tónlistararfur
Íslendinga
Frá 11. desember
2004 til 5. október 2005
 Þjóðmenningarhúsið
tók þátt í kynningu á nýjum
rannsóknum á tónlistararfinum og útgáfu
efnis á geisladiskum undir yfirskriftinni Tónlistararfur
Íslendinga.
Fjallað var um Silfurplötur Iðunnar og Tvísönginn.
Kvæðamannafélagið Iðunn, í samvinnu
við útgáfufélagið Smekkleysu, gaf út
veglegt rit með 200 stemmum sem félagið safnaði
á fjórða tug síðustu aldar og hljóðritaði
á svokallaðar silfurplötur. Þessar hljóðritanir
eru á fjórum geisladiskum sem fylgja bókinni.
Smekkleysa hefur einnig gefið út disk með hinum ævaforna
tvísöng, sönghefð sem þróaðist
á sérstakan máta hér á landi.
Árni Heimir Ingólfsson, doktor í tvísöng,
bjó diskinn til útgáfu og ritaði grein
í bæklinginn sem fylgir.
Í tengslum við
sýninguna var efnt til fyrirlestra og tónlistarflutnings.
Myndin er af blaðaauglýsingu
frá 1934.
|
Norrænt
bókband 2005
Frá 10. júní
til 22. ágúst 2005
 Á
sýningunni voru áttatíu og eitt verk eftir
jafnmarga bókbindara frá Norðurlöndunum.
Fjórðungur verkanna fékk heiðursútnefningu
sérstakrar dómnefndar með tilliti til tækni,
efnisvals og hönnunar. Á veggjum veitingastofunnar Matur
og menning mátti sjá skissur nokkurra bókbindaranna
að verkum sínum. Mikil breidd var í efnisvali
og útfærslum bókbindaranna og áreiðanlega
kom sumt gestum sýningarinnar skemmtilega á óvart.
Félagsskapur íslenskra bókbindara sem kallar
sig JAM-hópinn stóð að sýningunni fyrir
Íslands hönd. Hópurinn hefur staðið að
fjölda námskeiða, sýninga og nú síðast
norrænu samstarfi til þess að stuðla að
varðveislu gamla handverksins í bókbandi og miðla
því til komandi kynslóða.
Sýningin var sett upp í öllum Norðurlöndunum.
Forseti Íslands herra Ólafur Ragnar Grímsson
opnaði sýninguna Norrænt bókband 2005
hér á landi.
|
Heimastjórn 1904
Frá 3. febrúar
2004 til 4. apríl 2005
 Sýningin
Heimastjórn 1904 var sett upp í tilefni aldarafmælis
heimstjórnar á Íslandi 2004.
1. febrúar 1904 markar tímamót í sjálfstæðisbaráttu
Íslands við Danmörku. Heimastjórn, fyrsta
íslenska landsstjórnin, sem fór með sérmál
Íslands í umboði Alþingis, er stofnuð
og með henni kemst þingræði á í
landinu. Skjaldarmerki Íslands varð samkvæmt konungsúrskurði
hvítur fálki á bláum feldi. Heimastjórnartímabilið
náði til desember 1918.
Á sýningunni, sem unnin var í samvinnu Þjóðmenningarhúss
og Þjóðminjasafns Íslands, er dregin upp
mynd af þeim framförum, bjartsýni og stórhug
sem einkenndi líf þjóðarinnar á tímum
heimastjórnar og gerð grein fyrir aðdraganda hennar.
Þar fór fyrir fyrsti ráðherra landsins,
Hannes Hafstein, stórbrotið ljóðskáld,
sem með andagift sinni og stjórnmálasnilli fleytti
þjóð sinni drjúgan spöl á þeirri
sjálfstæðisbraut sem hafin var.
Áskriftarvefurinn
Skólavefurinn ehf. gerði fræðslu- og margmiðlunarefni
um sjálfstæðisbaráttuna og heimastjórnartímann
sem er aðgengilegt á sýningunni. Efnið er
hugsað sem fræðslubrunnur sem sækja má
í fróðleik og skemmtiefni með myndskreyttum
ljóðum, hreyfimyndum og fleira.
 Þjóðmenningarhúsið
gaf út sýningarskrá um heimastjórnina
á þremur tungumálum; íslensku, dönsku
og ensku. Hægt er að sækja sýningarskrána
hér eða kaupa hana í verslun Þjóðmenningarhússins.
|
Myndlistarmaður
mánaðarins
Frá 10. desember
2004 til 28. febrúar 2005
Bragi Ásgeirsson (f. 1931), grafíklistamaður,
listmálari, myndlistarkennari og listgagnrýnandi var
myndlistarmaður mánaðarins í samstarfi Þjóðmenningarhússins
og Skólavefsins.
Bragi hefur í rúmlega hálfa öld verið
einn af máttarstólpum íslensks lista- og menningarlífs,
bæði sem sjálfstæður myndlistarmaður
og með virkri þátttöku í umræðu
um myndlist. Hefur hann um árabil skrifað um myndlist
í Morgunblaðið og kennt upprennandi myndlistarmönnum.
Markmiðið með samstarfinu um myndlistarmann mánaðarins
var að gera myndlistina aðgengilega skólabörnum
og almenningi almennt. Hugmyndin var að nemendur geti kynnt
sér listamanninn á vefnum og jafnframt komið í
Þjóðmenningarhúsið og skoðað
yfirlitssýningu á verkum hans og jafnvel hitt þar
fyrir listamanninn sjálfan.
|
Eddukvæði
Sumarsýning 2004
í bókasal
Eddukvæði fjalla um heiðin
norræn goð og fornar germanskar hetjur. Þau eru
meðal elstu bókmennta germanskra þjóða.
Á sýningunni voru fjölbreyttar útgáfur
af eddukvæðunum allt frá elstu útgáfum
og sjaldgæfum myndskreyttum útgáfum til nýlegra
fjöldaframleiddra vasaútgáfa fyrir ferðamenn.
Margar glæsilegar bækur með eddukvæðunum
hafa komið út í gegnum tíðina á
fjölda tungumála og listamenn, fræðimenn og
annað áhugafólk sótt í kvæðin
innblástur og fróðleik. |
Þjóðfundarstofan
Frá 20. apríl 2000 til
19. janúar 2004
Listilega skrifuð
gjörðabók þjóðfundarins 1851, sem
Þjóðskjalasafn Íslands varðveitir, var
til sýnis í Þjóðmenningarhúsinu.
Geymir hún frumheimildir um hina sögufrægu atburði
í Reykjavík er dönsk stjórnvöld reyndu
að innlima Ísland í Danmörku til frambúðar
og skerða stórlega réttindi landsmanna.
Á þjóðfundinum settu
leiðtogar Íslendinga, undir forystu Jóns Sigurðssonar
forseta, fram kröfur sem urðu grundvöllur sjálfstæðisbaráttunnar
næstu áratugina. Þeir hvikuðu ekki þótt
herflokkur væri mættur á vettvang til að
sýna mátt danska ríkisins. |
Hvað
er heimsminjaskrá UNESCO?
Frá 1. nóvember til 31.
desember 2003
Á sýningunni
var heimsminjaskrá UNESCO kynnt. Ennfremur var fjallað
um tilnefningu Þingvalla og væntanlega tilnefningu Skaftafells
á heimsminjaskrá.
Að sýningunni stóðu auk Þjóðmenningarhússins;
Þjóðminjasafn Íslands, sem annaðist
sýningarstjórn, Þjóðgarðurinn
á Þingvöllum, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun
Íslands, Landmælingar Íslands, Húsafriðunarnefnd
ríkisins, Fornleifavernd ríkisins og Örnefnastofnun
Íslands.
Miðvikudaginn 5. nóvember var
haldið málþing í tengslum við sýninguna
og sænska menningarviku.
|
Skáld
mánaðarins
Frá hausti 2002
til vors 2005
Haustið 2002 hófst
samvinna við Skólavefinn ehf., Landsbókasafn Íslands
– Háskólabókasafn og eftir atvikum Þjóðminjasafn
Íslands um Skáld mánaðarins. Haustið
2004 bættist Stofnun Gunnars Gunnarssonar í hópinn.
Síðasta skáldið í sýningarröðinni
var Hallgrímur Pétursson og setti Stofnun Árna
Magnússonar sýninguna um hann upp í bókasal.
Þau skáld sem hafa verið kynnt frá upphafi
verkefnisins eru eftirfarandi: (Ef nafn er valið þá
opnast vefur um skáldið á Skólavefnum.is).
|
Íslandsmynd
í mótun - áfangar í kortagerð
Opnuð 8. nóvember
2002, tekin niður í október 2003
Á sýningunni voru sérstaklega
dregin fram þau kort sem markað hafa verulega áfanga
í leitinni að réttri mynd landsins síðan
menn tóku að ná þar nokkrum árangri
seint á 16. öld með korti Guðbrands biskups
Þorlákssonar. Sem dæmi má nefna frumrit
korts gert um öld síðar af afkomanda Guðbrands,
Þórði biskupi Þorlákssyni. Mælingar
á landi koma til sögunnar með sjókortum 18.
og 19. aldar og lokst eru innviðir landsins kortlagðir af
19. aldar mönnunum Birni Gunnlaugssyni stærðfræðingi
og Þorvaldi Thoroddsen náttúrufræðingi,
sem gerði fyrsta jarðfræðikort Íslands.
Að sýningunni stóðu auk Þjóðmenningarhússins;
Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn,
Landmælingar Íslands, Seðlabanki Íslands,
Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi og
Þjóðminjasafn Íslands.
|
Landnám
og Vínlansferðir
Opnuð 20. apríl
2000, tekin niður í október 2003
Í 400 fermetra sýningarsal
á rishæð Þjóðmenningarhússins
var fjallað um siglingar og landafundi norrænna manna
á miðöldum. Sérstök áhersla var
lögð á landnám Íslands og Grænlands
og Vínlandsferðir. Rakið var hvernig heimsmynd víkinga
gerbreyttist við landafundi í Norður-Atlantshafi
og kristnitöku svo líkja má við ragnarök.
Leiðarljós sýningarinnar var daglegt líf
og aðstæður fólks, tæknikunnátta,
verklag og andlegur menningararfur.
Sýningin var hluti af dagskrá Reykjavíkur menningarborgar
Evrópu árið 2000. Landafundanefnd styrkti sýninguna.
|
Íslendingasögur
á erlendum málum
Sumarsýning 2003
í bókasal
Sýningunni var
ætlað að gefa gestum innsýn í þann
einstaka bókmenntaarf sem íslendingasögurnar
geyma um leið og athygli þeirra var vakin á því
að fjölmargar útgáfur Íslendingasagna
eru til á erlendum málum.
Sumarsýningin er samvinnuverkefni
Þjómenningarhúss og Landsbókasafns Íslands
– Háskólabókasafns sem setur upp sýninguna
í bókasal Þjóðmenningarhúss. |
Skákarfur
Íslendinga og einvígi aldarinnar
Opnuð 14. júli
2002, tekin niður í október 2002
Sýningin var sett
upp þegar 30 ár voru liðin frá því
að einvígi Spasskys og Fischers var haldið hér
á landi. Sýndir voru munir sem tengjast einvíginu
en einnig aðrir merkir gripir sem varpa ljósi á
skáksögu Íslendinga frá fyrstu tíð,
hvernig Wiliard Fiske kom að þeirri sögu og hvernig
íslenskum skákmönnum hefur vegnað hér
heima og erlendis.
Að sýningunni komu, auk Þjóðmenningarhússins,
Skáksamband Íslands og Landsbókasafn Íslands
– Háskólabókasafn. |
Fox-leiðangurinn
1860
Opnuð 17. júní
2002, tekin niður í september 2002
Sýningin samanstóð
af ljósmyndum sem teknar voru árið 1860 í
Fox-leiðangrinum svokallaða, sem gerður var út
til Íslands frá Englandi til að kanna lagningu
sæstrengs milli Norður-Ameríku og Evrópu
um Ísland, Grænland, Færeyjar og Hjaltland. Leitast
var við að setja myndirnar í víðara sögulegt
samhengi með hjálp búninga, muna og frásagna
tengdum leiðangrinum.
Sýningin var sett upp í Þjóðmenningarhúsinu
á vegum Þjóðminjasafns Íslands. |
Vestur-íslenskar
bókmenntir
Sumarsýning 2002
í bókasal
Sýningunni var
ætlað að varpa ljósi á andlegan afrakstur
Vestur-Íslendinganna með sérstakri áherslu
á nokkra merka höfunda fyrstu kynslóðar vesturfara.
Sýnd voru útgefin rit þeirra, verk birt í
tímaritum vestra og eiginhandar rit og sendibréf.
Ýmsir munir, ýmist frá Þjóðminjasafni
eða einkaaðilum, prýddu sýninguna.
Sýningin var unnin af Landsbókasafni
Íslands – Háskólabókasafni í
samvinnu við Þjóðminjasafn Íslands og
Þjóðmenningarhúsið. |
Ísland
á gömlum landakortum
Opnuð 20. apríl
2000 tekin niður í júní 2002
Á sýningu
gamalla Íslandskorta var brugðið upp dæmum
þess hvernig Ísland leit út í augum umheimsins
á fyrri tíð. Langt fram eftir öldum voru
hugmyndir erlendra manna um legu landa í norðurhöfum
svo óljósar að kortin urðu næsta ónákvæm
og villandi. Kortagerð fyrri tíma var sífelld
eftirlíking þar sem eitt kort tók mið af
eldri kortum fremur en sjálfstæðum athugunum og
mælingum. Þegar landfræðiþekkingu þraut
í kortagerðinni tók við sterkur fagurfræðilegur
þáttur sem birtist í skrauti, kynjadýrum
og skipum á öldum hafsins. Framfarir í náttúruvísindum
og mælitækni á 18. öld urðu til þess
að mjög dró úr þessum sérkennum
öllum, og úr því færðust kortin
smám saman til þess horfs að þau yrðu
í raun nothæf til leiðsagnar.
Kortin á sýningunni eru í
eigu Seðlabanka Íslands. |
Íslenskur
gjaldmiðill
Opnuð 20.apríl
2000 tekin niður í júní 2002
Á sýningunni
var opinber gjaldmiðill frá þremur síðustu
öldum fyrirferðamestur; danskir kúrantseðlar
frá 18. og 19. öld, innlendir seðlar sem landssjóður
hóf að gefa út 1886 og innlend mynt sem farið
var að gefa út 1922. Ennfremur var sýnd tilefnismynt,
svo sem vegna Alþingishátíðar 1930, 50 ára
fullveldis Íslands 1968, þjóðhátíðar
1974 og lýðveldisafmælis 1994.
Þá var leitast
við að veita nokkra hugmynd um verðmæli fyrri
alda sem tók ýmist við af vöru eða búsmala,
silfri, vaðmáli, kúm, ám eða fiskum.
Sýningin var samstarfsverkefni Þjóðmenningarhússins,
Myntsafns Seðlabanka Íslands og Þjóðminjasafns
Íslands. |
Ríkistákn
og þjóðlitir Íslands
Opnuð 20.apríl
2000 tekin niður júní 2002
Á sýningunni var unnt að
fræðast um skjaldarmerki Íslands, þjóðfána
og hina íslensku fálkaorðu. Brugðið var
ljósi á uppruna íslenskra ríkistákna
og sögulega þróun. Sagt var frá þorskmerkinu
gamla, fálkamerkinu og landvættunum. Skýrð
var hugsunin að baki íslenska þjóðfánanum
og fjallað um hugmyndina um sérstaka þjóðliti
Íslands. Rakin var sagan á bak við bláa,
hvíta og rauða litinn. Sýnd var fálkaorðan,
gerð grein fyrir fimm stigum hennar og reglum sem gilda um veitingu
hennar. |
Kristni
í þúsund ár
Opnuð 17. júní
2000, tekin niður í maí 2002
Sýningin var sett
upp til að minnast þess að eitt þúsund
ár voru árið 2000 liðin frá því
að kristin trú var lögtekin á Alþingi
á Þingvöllum. Á sýningunni var brugðið
ljósi á kristnitökuna en ýtarlegast fjallað
um áhrif hennar á andlegt og veraldlegt líf
íslensku þjóðarinnar næstu aldirnar,
jafnt í kaþólskum sið sem lúterskum.
Sérstök áhersla
var lögð á ritaðar heimildir kirkjunnar sjálfrar
og kirkjunnar þjóna. Á sýningunni gaf
meðal annars að líta einn steinkrossanna sem fundust
við fornleifarannsóknir á Þórarinsstöðum
í Seyðisfirði 1998-9. Eru það elstu minjar
um kristni á Íslandi sem fundist hafa.
Kristnihátíðarnefnd, Þjóðskjalasafn
Íslands og Þjóðmenningarhúsið
tóku höndum saman um gerð sýningarinnar. |
Bækur
úr Torfasafni
Frá sumri 2000
til vors 2002
Í tilefni af opnun
bókasalar Þjóðmenningarhússins færðu
erfingjar Torfa Hjartarsonar og konu hans, Önnu Jónsdóttur,
Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni
að gjöf kjörgripi úr bókasafni foreldra
sinna, alls á þriðja hundrað rita. Gjöfinni
var ætlað að styrkja bókakost bókminjasafns
Landsbókasafns sem komið hefur verið fyrir í
Þjóðmenningarhúsinu og tekur til bóka
sem sérstaka þýðingu hafa fyrir þjóðina
í bókmenntalegu og bóksögulegu tilliti.
Þar er að finna öll helstu fornrit Íslendinga
í innlendum og erlendum útgáfum frá
fyrri öldum og elstu tímarit þjóðarinnar.
Einnig frumútgáfur nokkurra íslenskra skálda
og rithöfunda frá 19. og 20. öld. Öll eru
ritin úr Torfasafni bundin í sérlega vandað
band. |
Þjóðfundarskjölin
Frá 6. júlí
til 15. október 2001
Sýningin var haldin
í tilefni af því að 150 ár voru liðin
frá Þjóðfundinum 1851. Sýnd voru
ýmis skjöl sem tengdust undirbúningi og framkvæmd
fundarins, auk uppkasts að íslenskri stjórnarskrá.
Sýningin var unnin á vegum
Þjóðskjalasafns Íslands í samvinnu
við Þjóðmenningarhúsið og var komið
fyrir í bókasal. |
Frumrit
sambandslaganna 1918
Desember 2000
Í tilefni fullveldisdagsins
1. desember var frumrit sambandslaganna frá 1918 til sýnis
í bókasal. Auk sambandslaganna var frumrit stjórnarskrárinnar
frá 1874 sýnt en danska ríkisskjalasafnið
lánaði það til landsins. Sambandslögin
eru varðveitt í Þjóðskjalasafni Íslands. |
Gömul
Íslandskort og erlendar ferðabækur frá fyrri
öldum
30. september til 31.
október 2000
Í tilefni af þingi
alþjóðasamtaka kortasafnara sem haldið var
í Reykjavík 30. september til 1. október var
opnuð sýning í bókasal á gömlum
Íslandskortum og erlendum ferðabókum frá
Íslandi frá fyrri öldum. Meðal fágætra
korta á sýningunni var Zeno kortið svonefnda frá
1558 sem um langt skeið hafði áhrif á gerð
landakorta af norðurslóðum en sannað þykir
að kortið hafi verið samsett úr eldri kortum
og að hluta til tilbúningur.
Kortin og bækurnar
eru í eigu Seðlabanka Íslands og hafði Ólafur
Pálmason forstöðumaður safnadeildar Seðlabankans
veg og vanda af uppsetningu sýningarinnar. |
Íslands
1000 ljóð
Frá 20. maí
til 8. júní 2000
Markmiðið með
sýningunni var að hylla íslenska ljóðlist
og vekja áhuga á ljóðum, fornum og nýjum.
Lögð var áhersla á að sýna fjölbreytni
íslenskra ljóða, eins og hún endurspeglast
í formi og efnistökum. Ljóðunum var skipað
saman eftir efni og innihaldi og umgjörð sýningarinnar
byggð upp í kringum þau þemu. Sem dæmi
um yrkisefni má nefna: tímann, ástina, borgina,
dauðann og sjálfa ljóðlistina. Ljóðin
voru til aflestrar á veisluborðum og veggspjöldum,
en auk þess mátti hlýða á upptökur
með upplestri höfunda og leita ljóða á
slóðum Ljóðavefs Listahátíðar.
Á honum voru birt sýnishorn ljóða af sýningunni,
en þar var einnig að finna álitlegt safn ljóðaslóða.
Á sýningunni gafst "skúffuskáldum"
kostur á að koma ljóði sínu fyrir í
sérstakri skrifborðsskúffu þar sem þau
voru öllum heimil til aflestrar.
Sýningin var samvinnuverkefni
Listahátíðar í Reykjavík og Reykjavíkur
menningarborgar Evrópu árið 2000. |
|
