Eldri sýningar

Þjóðskjalasafn Íslands – 90 ár í Safnahúsi

Þjóðskjalasafnið setti upp sýningu í Þjóðmenningarhúsinu í tilefni af aldaramæli starfsemi í húsinu. Sýningin bar heitið Þjóðskjalasafn Íslands – 90 ár í Safnahúsi. Á sýningunni voru sýnd valin skjöl úr fórum safnsins, bæði tengd Safnahúsinu sjálfu og mikilvæg skjöl tengd stjórnskipun landsins.

Frumteikningar eru til af Safnahúsinu frá 1906 eftir danska arkitektinn Johannes Magdahl Nielsen. Þær hafa varðveist í skjalasafni Stjórnarráðsins ásamt ýmsum skjölum sem tengjast framkvæmdum við húsið og skipulagi svæðisins við Arnarhól. Þessar teikningar og skjöl voru á sýningunni.

Þjóðskjalasafnið hefur það hlutverk að varðveita skjöl ríkisins, þar á meðal frumrit stjórnskipunarskjala og fleira sem tengist réttindum lands og þjóðar. Árið 2009 voru 200 ár liðin síðan Jörundur hundadagakonungur ríkti í nokkrar vikur sumarið 1809 og sýnd voru margvísleg gögn frá veru hans hér á landi. Ísland varð áfram í sambandi við Danmörku og eru stjórnarskrár landsins frá ýmsum tímum varðveittar. Stjórnarskráin fyrir konungsríkið Ísland frá 1920 var meðal annars á sýningunni.

Frá 28. mars til 1. júní og frá 12. ágúst 2009 til 20. apríl 2010

Póstkortaár

Listakonurnar Vera Sölvadóttir og Jarþrúður Karlsdóttir settu upp sýningu í Þjóðmenningarhúsinu. Sýningin nefndist Póstkortaár og var framhald á þeim gjörningi þeirra að hittast einu sinni í viku frá sumri 2008 í eitt ár og senda ókunnugu fólki úti í heimi vingjarnlegt póstkort þar sem þær sögðu frá því sem á daga þeirra hafði drifið þá vikuna. Í upphafi gjörningsins sáu þær ekki fyrir þær gríðarlegu breytingar sem urðu á þjóðfélaginu á þessum tíma en atburðarrásin birtist í gegnum það sem þær tjá á póstkortin, ætíð með kærleika og von í brjósti enda tilgangurinn að gleðja viðtakandann með óvæntri kveðju frá lítilli eyju í miðju Atlantshafinu.

Auk ljósmynda af póstkortunum voru á sýningunni hljóðverk og myndbandsinnsetning.

Frá 17. desember 2009 til 8. mars 2010

Að spyrja Náttúruna – saga Náttúrugripasafnsins

Sýningin Að spyrja Náttúruna – saga Náttúrugripasafnsins sagði sögu Náttúrugripasafns Íslands frá því það var stofnsett 1889 þar til því var lokað tímabundið fyrir almenningi 2008. Blómaskeið safnsins var á fyrstu áratugum 20. aldar þegar það var til húsa í Þjóðmenningarhúsinu, sem þá gekk gjarnan undir nafninu Safnahúsið. Sýningin var sett upp í tilefni af aldarafmæli starfsemi í Þjóðmenningarhúsinu.

Náttúrugripasafnið á sér langa og merka sögu. Ljóst er að mótbyr og aðstöðuleysi hafa oft sett safninu skorður. En saga safnsins sýnir líka að fátt fær bugað þrá mannsins eftir skilningi á samspilinu við aðrar verur og lífríki jarðar, þá viðleitni mannlegrar tegundar að setja sig í merkingarbært samhengi. Þessi viðleitni hefur fylgt mannkyni frá alda öðli og oftar en ekki tengst lífsbaráttu, menningu og atvinnuháttum. En líka ánægju og yndisauka.

Á sýningunni var að finna upplýsingar um sögu safnsins, frumkvöðla að stofnun þess og forstöðumenn, ásamt því að þar var að finna ýmsa náttúrugripi og aðra muni úr sögu safnsins, s.s. geirfugl, tígrisdýr, ársskýrslur félagsins, gróðursýni og apa.

Börn sem heimsóttu sýninguna gátu leitað að svörum við nokkrum spurningum eða gátum um dýrin á sýningunni og teiknað uppáhaldsdýrið sitt. Einnig gafst kostur á að teikna mynd af tígrisdýrinu og senda í samkeppni Náttúrufræðistofnunar um bestu myndina af tígrisdýrinu. Úrslit voru kynnt og verðlaun afhent síðustu sýningarhelgina.

Frá 28. mars 2009 til 17. janúar 2010

Póst- og samgöngusaga - landpóstar, bifreiðar, skip og flugvélar

Íslandspóstur hf. gaf út smáörk 16. september 2009 þar sem myndefnið er Þjóðmenningarhúsið 100 ára. Af þessu tilefni efndi Íslandspóstur til sérstakrar sýningar í Þjóðmenningarhúsinu sem helguð var gerð íslenskra frímerkja og póstsamgöngum Íslendinga fyrr og síðar.

Samgöngutæki til póst- og farþegaflutninga á láði, legi og í lofti hafa verið eitt algengasta og vinsælasta myndefni íslenskra frímerkja, ekki síst á lýðveldistímanum. Á sýningunni voru fágæt frímerki úr verðlaunasöfnum Árna Gústafssonar sem helguð eru flugpóstsögu Íslendinga og íslenskum skipspósti. Fjallað var jafnframt um 136 ára sögu íslenskra frímerkja og framleiðsluferli smáarkarinnar sem tileinkuð er Þjóðmenningarhúsinu.

Frá 16. september til 11. desember 2009

Sauðskinn, saffían og shirtingur

Í tengslum við bókbandssýninguna Norrænt bókband 2009 í bókasal var sýningin Sauðskinn, saffían og shirtingur frá Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni opnuð í kjallara. Á sýningunni var stiklað á stóru í hundrað ára sögu bókbandsstofu Landsbókasafnsins og var hún áður sett upp í Þjóðarbókhlöðunni í tilefni af afmæli bókbandsstofunnar. Hér í Þjóðmenningarhúsinu átti sýningin vel við á hundrað ára afmæli hússins en árið 1909 voru dyr þess opnaðar almenningi og Landsbókasafnið og fleiri söfn höfðu þá komið sér fyrir hér með alla sína starfsemi. Saga bókbandsstofunnar er því samofin sögu hússins þar eð hún var hér til húsa lungann úr liðinni öld. Nafn sýningarinnar er dregið af þremur tegundum þess efniviðar sem notaður hefur verið við bókband í gegnum tíðina. Á sýningunni gat að líta bækur í mismunandi bandi og ýmis tæki og tól sem notuð hafa verið við bókband.

Frá 5. júní til 1. september 2009

Norrænt bókband 2009

Frá 5. júní til 7. ágúst 2009

Á sýningunni voru 89 verk eftir 91 norrænan bókbindara, þar eð tvö verkanna voru gerð í samvinnu tveggja bókbindara. Þátttakendur bundu ljóðabókina Norðanvind hver á sinn hátt. Í bókinni eru ljóð eftir 18 norræn skáld og grafískar teikningar eftir íslenska listamenn.

Norrænt bókband 2009 sýndi afrakstur samnefndrar samkeppni í handbókbandi. Keppnin var að þessu sinni haldin í 14. sinn en fyrst var efnt til hennar 1956. Íslendingar sáu nú í fyrsta sinn um skipulagningu þessa norræna samstarfsverkefnis og var það handbókbandsklúbburinn JAM-hópurinn sem hafði umsjón með því fyrir Íslands hönd. Þátttakan hefur aldrei verið meiri og skiptist þannig eftir löndum: Svíþjóð 26 verk, Danmörk 23, Ísland 20, Finnland 10 og Noregur 10.

Verkin voru dæmd eftir reglum keppninnar og fjórðungur þeirra settur í heiðursflokk eða 23 verk. Dómararnir voru allir íslenskir en það voru þeir:
Guðmundur Oddur Magnússon, prófessor í grafískri hönnun.
Torfi Jónsson, myndlistarmaður og kalligraf.
Hilmar Einarsson, bókbandsmeistari og forvörður í Morkinskinnu.
Theodór Guðmundsson, bókbandsmeistari og meðlimur í sveinsprófsnefnd í bókbandi.

Efnt var til vefkosningar um besta bandið á sýningunni. Kosningin fór fram á vef sýningarinnar; johannes.is/nordicbook. Þar er eitthvað áfram hægt að nálgast sýningarskránna og skoða myndir af öllum verkanna og þannig velja besta bandið jafnvel án þess að sjá sýninguna sjálfa.

Sýningin var að þessu sinni fyrst opnuð á Íslandi en ferðast svo um öll Norðurlöndin, síðast verður hún í Svíþjóð og lýkur þar 15. ágúst 2010.

Sýningin hefur hlotið ýmsa styrki en stærsti styrktaraðili hennar er Norræni menningarsjóðurinn / Nordisk Kulturfond.

Surtsey - jörð úr ægi

Frá 6. maí 2007 til 8. mars 2009

Sýningin Surtsey – jörð úr ægi rakti myndunar- og þróunarsögu Surtseyjar fram til dagsins í dag og spáði fyrir um framtíð eyjarinnar og þróun lífríkis hennar næstu 120 árin. Á sýningunni var beitt nýjustu sýningartækni og margmiðlun við kynningu á ómetanlegum niðurstöðum vísindarannsókna í Surtsey.

Surtseyjargosið 1963–1967 er lengsta gos á sögulegum tíma hér á landi; ný jörð reis úr ægi og vakti athygli leikra og lærðra um allan heim. Surtsey var friðlýst 1965 og hefur frá upphafi verið lifandi rannsóknastöð þar sem vísindamenn hafa stundað rannsóknir í eldfjallafræði, móbergsmyndun, landmótun og rofi, landnámi lífs og þróun vistkerfa.

Surtsey var af Íslands hálfu tilnefnd á heimsminjaskrá UNESCO yfir náttúruminjar. Sýningin skýrir forsendur fyrir þeirri ákvörðun en það er mat íslenskra vísindamanna að Surtsey hafi mikla sérstöðu meðal eldfjallaeyja jarðarinnar. Niðurstaða nefndarinnar sem fjallar um umsóknir var tilkynnt í byrjun júlí 2008 og var Surtsey bætt inn á heimsminjaskrá.

Náttúrufræðistofnun Íslands stóð að sýningunni.

Síðbúin sýn

ljósmyndir úr fórum Nóbelsverðlaunahafans og heimsborgarans Halldórs Laxness

Frá 17. júní 2008 til 8. mars 2009

Halldór Laxness (f.1902, d.1998) er fyrst og fremst þekktur sem skáldsagnahöfundur. Skáldsögur hans hafa verið þýddar á fjölmörg tungumál og árið 1955 veitti sænska akademían honum Nóbelsverðlaun í bókmenntum fyrir „litríkan sagnaskáldskap, sem endurnýjað hefði stórbrotna íslenska frásagnarlist.“

Halldór lifði næstum alla 20. öldina, hann var alþjóðlegt skáld og hugsjónamaður og virkur þátttakandi í hugsjónabaráttu liðinnar aldar. Verk hans tóku á málefnum sem voru efst á baugi hjá stóru rithöfundum aldarinnar.

Ljósmyndirnar á sýningunni eru tækifærismyndir ferðalangsins, eiginmannsins, fjölskylduföðurins og vinarins - Halldórs Laxness. Þær eru einkaljósmyndir sem bera vitni um víxlverkan fjölskyldulífs, stjórnmálalífs og skáldaframa á ævi hans.

Sýningin var fyrst sett upp í Köln 2007. Sýningarstjóri: Matthias Wagner K

Handan um höf

– þýðingar og frumsamin ritverk Helga Hálfdanarsonar

Frá 31. október 2007 til 11. júní 2008

Sýningin var helguð þýðingum og frumsömdum ritverkum Helga Hálfdanarsonar (f. 1911).

Helgi Hálfdanarson er afkastamesti bókmenntaþýðandi Íslendinga fyrr og síðar. Fyrst munu hafa birst nokkrar ljóðaþýðingar, en síðar áttu eftir að fylgja mörg söfn þýðinga á ljóðum skálda í flestum heimsálfum, svo sem sjá má á sýningunni Handan um höf, sem er heiti á einu ljóðasafninu. Helgi vann síðan það þrekvirki að þýða öll leikrit Shakespeares og hafa þau verið gefin út á prenti. Árið 1990 birtust á einni bók þýðingar Helga á hartnær öllum grískum harmleikjum sem varðveist hafa. Jafnframt hefur Helgi þýtt ýmis önnur fremstu leiksviðsverk heims. Langt er frá upp talið allt þetta ótrúlega lífsverk og má t.d. minna á þýðingu Helga á Kóraninum og söfn sagna frá ýmsum heimsálfum.

Helgi hefur tekið þátt í menningarumræðu dagsins, eins og ótal greinar hans í blöðum bera vitni um. Greinar Helga hafa verið gefnar út í bókum og einnig hefur hann í riti fjallað um hugðarefni sín; skáldskap, leikritun og málrækt. Helgi hefur og sett fram nýstárlegar kenningar til skilnings á Völuspá og fer ótroðnar slóðir.

Ferðalok - Jónas Hallgrímsson 1807 - 1845

Frá 15. nóvember 2007 til 1. júní 2008

Sýningin Ferðalok bar heiti eins ljóða skáldsins Jónasar Hallgrímssonar. Hún fjallaði um manninn, skáldið og náttúrufræðinginn Jónas Hallgrímsson og var sett upp í tilefni 200 ára fæðingarafmælis hans en Jónas fæddist á Hrauni í Öxnadal 16. nóvember árið 1807.

Jónasar Hallgrímssonar er jafnan minnst sem listaskáldsins góða. Hann var jafnframt með lærðustu mönnum síns tíma hér á landi. Auk lokaprófs í náttúruvísindum hafði hann próf frá Bessastöðum, studiosus theologiæ, sem gerði hann gjaldgengan til prestsembættis á Íslandi, og candidatus philosophiæ próf með ágætiseinkunn frá Hafnarháskóla. Jónas var einn stofnenda tímaritsins Fjölnis en þau skrif og þýðingar sem þar birtust áttu mikinn þátt í endurnýjun íslensks ritmáls og höfðu langvinn áhrif á menningar- og stjórnmálalíf Íslendinga.

Sýningin var gerð að frumkvæði menntamálaráðuneytisins sem skipaði nefnd til að undirbúa afmælishald á árinu. Formaður afmælisnefndar var Halldór Blöndal f.v. forseti Alþingis. Sýningarstjóri og hönnuður var Björn G. Björnsson. Páll Valsson, höfundur ævisögu Jónasar Hallgrímssonar, skrifaði texta um manninn og skáldið, en Sigurður Steinþórsson, jarðfræðingur, texta um náttúrufræðinginn Jónas. Margrét Eggertsdóttir, Sveinn Jakobsson og Guðrún Kvaran lögðu einnig til texta.

Handrit, myndir, munir og önnur sýningargögn voru frá ýmsum söfnum hérlendis og í Danmörku.

Þjóðin og náttúran

Af og til frá 18. febrúar 2005

Náttúrulífsmyndin Þjóðin og náttúran eftir Pál Steingrímsson kvikmyndagerðamann hefur öðru hvoru verið til sýningar í sal í kjallara. Sögupersónur myndarinnar eru, auk mannsins, dýrin í kringum okkur - íslenski hundurinn, hesturinn, lundinn, æðarfuglinn, gæsin og selurinn. Páll fangar í myndunum samspil manns og náttúru á sinn varfærna og næma hátt þar sem virðingin fyrir viðfangsefninu er í fyrirrúmi. Myndin er jafnan sýnd á safnanótt, sumardaginn fyrsta og menningarnótt.

Kvikmyndin er 30 mínútur að lengd og er hægt að setjast niður og njóta hennar hvenær sem er yfir daginn því hægt er að koma inn í söguþráðinn hvar sem er.

Myndlistarsýningaröð í verslun Þjóðmenningarhússins

Frá ágúst 2007

Myndlistarsýningaröð stendur yfir í versluninni í Þjóðmenningarhúsinu. Umsjónarmaður með fyrstu fimm sýningunum í sýningaröðinni var myndlistarmaðurinn Helga Egilsdóttir en þá tók Marta María Jónsdóttir við. Þær voru jafnframt móttökufulltrúarí Þjóðmenningarhúsinu.

Fyrsta sýningin í röðinni nefndist Manifesto – Momento: Benda. Hún var sett upp í ágúst og stóð fram í nóvember 2007. Um var að ræða úrval svokallaðra Vísirósa sem listamennirnir Bjarni H. Þórarinsson (f. 1947) og Guðmundur Oddur Magnússon (f. 1955) hafa unnið saman.

Bjarni hefur langar myndlistarferil að baki sem frá árinu 1988 hefur tengst fræðum sem Bjarni fann upp og kallar sjónháttafræði. Um er að ræða nýstárlega aðferðafræði við myndgerð sem byggist á forni arfleifð, handritagerðinni. Að sögn Bjarna eru verkin rökrétt framhald þróunar þessarar arfleifðar; hann býr til myndrit en Vísirósirnar á sýningunni teljast allar til myndrita. Fyrst um sinn vann Bjarni allar Vísirósirnar í höndunum en frá árinu 1996 hefur Guðmundur Oddur unnið með honum að gerð þeirra með hjálp tölvu.

Næst sýndi Erla Þórarinsdóttir verk sem hún kallar Sameign; opinber rými.

Hegningarhúsið, Alþingishúsið, Hnitbjörg, Kristskirkja, Háskólinn og Hallgrímskirkja eru sameignleg rými, viðmið okkar á önnur rými, hegðun okkar, verðmætamat og sjálfsímynd. Verkið samanstendur af sex málverkum af grunnflötum þessara opinberu bygginga í Reykjavík, máluð í skalanum 1:50. Erla tileinkar sýninguna Birgi Andréssyni sem til stóð að sýndi einnig í myndlistarsýningaröðinni í verslun Þjóðmenningarhússins en er nú fallinn frá.

Erla Þórarinsdóttir (f. 1955) á að baki glæsilegan feril sem myndlistarmaður. Hún hefur hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir verk sín og sýnt á fjölda einka- og samsýninga hérlendis og víða um lönd.

Sýning Erlu stóð frá 30. nóvember 2007 til 17. mars 2008.

Þá sýndi Húbert Nói Jóhannesson (f. 1961) málverk frá árinu 1988. Verkin eru máluð með kolum og olíu á pappír og viðfangsefnið er landslag og borgarlandslag.

Ferill Húberts Nóa sem myndlistarmanns er samtvinnaður bakgrunni hans í náttúruvísindum. Viðfangsefnið er jafnan landslag, tjáningin byggir á upplifun og tilfinningahrifum um leið og mælitækjum vísindanna er beitt, eða til þeirra vísað, við sköpun verksins.

Húbert Nói stundaði myndlistarnám frá 1982 til 1987 og hefur tekið þátt í fjölda samsýninga og sett upp fjölmargar einkasýningar allt frá árinu 1986. Hann er með heimasíðu á slóðinni www.hubertnoi.com.

Sýningin stóð frá 18. mars til 23. maí 2008 og höfðu verkin ekki verið sýnd áður opinberlega.

Þá sýndi Ásta Ólafsdóttir (f.1948) málverk frá árinu 2003 og bronsstyttu af sólinni frá 2006.

Málverkin eru máluð með gvasslitum á vatnslitaðan pappír. Hvert þeirra er hugsað sem ævintýri um form og liti. Þau hafa áður verið á sýningum í Reykjavík og í Danmörku en bronsstyttan af sólinni hefur ekki verið sýnd áður opinberlega.

Ásta Ólafsdóttir lærði myndlist í Myndlista- og handíðaskóla Íslands og Jan van Eyck Akademiunni í Hollandi. Hún hefur á ferli sínum unnið myndlist í ýmsa miðla. Verk hennar hafa verið sýnd hér heima og erlendis.

Sýning Ástu stóð frá 23. maí til 10. júlí 2008.

Þá sýndi Ari Sigvaldason (f. 1966) ljósmyndir frá síðastliðnum fjórum árum. Myndirnar tók Ari allar í miðborg Reykjavíkur. Þær sýna mannlíf á götum úti og á opinberum stöðum. Ljósmyndarinn leitast við að ná litlum augnablikum sem segja sögu. Hann tekur myndirnar yfirleitt án þess að fólkið á þeim viti af því svo það hafi ekki tækifæri til að stilla sér upp.

Ari starfaði við fréttamennsku þar til hann söðlaði um árið 2007 og stofnaði ljósmyndagalleríið Fótógrafí á Skólavörðustíg 4A.

Sýning Ara stóð frá 11. júlí til 31. ágúst 2008.

Myndverk án titils nefndist sýning Ólafs Lárussonar (f. 1951) sem næst tók við. Verkin vann Ólafur á undanliðnum 2-3 árum með blandaðri tækni á pappír. Sýning Ólafs var sjötta sýningin í myndlistarsýningaröð sem verið hefur í verslun Þjóðmenningarhússins en teygði sig nú í fyrsta sinn einnig yfir á veggi veitingastofunnar við hliðina.

Ólafur Lárusson nam myndlist á árunum 1971-1976, fyrst hér á Íslandi og svo í Hollandi. Hann hefur sýnt verk sín á fjölda einkasýninga allt frá árinu 1974 og jöfnum höndum tekið þátt í samsýningum, bæði hér á landi og erlendis.

Sýningin stóð frá 10. október til 14. nóvember 2008.

Kynjaskepnur í íslenskum þjóðsögum var titill næstu sýningar. Um var að ræða teikningar eftir Jón Baldur Hlíðberg (f. 1957). Teikningarnar birtust í bókinni Íslenskar kynjaskepnur sem Forlagið gaf út. Í bókinni er fjallað á skemmtilegan hátt um náttúrufræði kynjaskepna úr íslenskum þjóðsögum sem forfeður okkar og mæður trúðu um aldir að tilheyrðu raunveruleikanum. Höfundur texta er Sigurður Ægisson, þjóðfræðingur. Dæmi um kynjaverur sem Jón Baldur gæðir lífi með teikningum sínum eru; múshveli, skeljungur, skuggabaldur, skötumóðir og hrosshvalur.

Jón Baldur sameinar áhuga sinn á náttúrufræði og myndlýsingum í starfi sínu sem teiknari. Hann stundaði nám við Myndlistaskóla Reykjavíkur og Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1982-1985. Strax að námi loknu hóf Jón Baldur störf við myndlýsingar meðfram öðrum störfum en hin síðari ár hefur hann helgað sig algerlega teiknarastarfinu.

Jón Baldur hefur myndskreytt fjölda bóka og má þar nefna stórvirkin Íslenskir fuglar, Íslensk spendýr og Íslenskir fiskar í ritröðinni Alfræði Vöku-Helgafells. Bækur sem Jón Baldur hefur myndskreytt hafa hlotið fjölda tilnefninga og viðurkenninga. Þá hefur Jón hlotið Verðlaun Hagþenkis fyrir vinnu sína. Teikningar og vatnslitamyndir eftir Jón hafa einnig birst í ýmsum útgáfum svo sem í bæklingum, á fræðsluskiltum, frímerkjum, kennslubókum, tímaritum og vefsíðum.

Á heimasíðu Jóns Baldurs www.fauna.is er að finna myndabanka.

Sýningin stóð frá 14. nóvember 2008 til 16. febrúar 2009.

Næst sýndi Sigga Björg Sigurðardóttir teikningar. Teikningarnar sýna yfirleitt óræða fantasíu þar sem koma fyrir ýmsar kynjaverur sem eiga sér ekki hliðstæður í raunveruleikanum en eru þó að einhverju leyti mennskar. Samkvæmt Siggu Björgu eru teikningarnar “afurðir ferlis sem byggist á að hugsa ekki” og á hún þá við að tilfinning, innsæi og hvatvísi ráði för í vinnuferlinu, myndefnið verði til um leið og hún teiknar en sé ekki skipulagt fyrirfram. Teikningarnar sérvelur hún svo saman eftirá til þess að mynda heildstæða sýningu.

Sigga Björg Sigurðardóttir (1977) er Reykvíkingur en hefur einnig búið og starfað Í Glasgow, Skotlandi. Hún útskrifaðist með BA-gráðu frá Myndlistardeild Listaháskóla Íslands árið 2001 og með Mastersgráðu í myndlist frá Glasgow School of Art árið 2004.

Verk Siggu Bjargar hafa verið sýnd afar víða, að mestu erlendis, s.s. CCA-Center of Contemporary Art í Glasgow, Centre d´Art et de diffusion Clark í Montreal, Project Space 176 (Zabludowicz Collection) í London, Götheborg Konsthall í Gautaborg, Galerie Adler í Frankfurt am Main og New York, Castlefield Gallery í Manchester og Kunsthalle Barmen í Þýskalandi. Á Íslandi hafa verk hennar m.a. verið sýnd í Listasafni Reykjavíkur - Hafnarhúsi, Listasafni Íslands, Nýlistasafninu í Reykjavík og Listasafni Árnesinga í Hveragerði.

Verk Siggu Bjargar er að finna í opinberum söfnum og einkalistasöfnum s.s. Listasafni Reykjavíkur, Vicky Hughes and John Smith Collection í London, Sammlung Reydan Weiss í Essen, Þýskalandi, Zabludowicz Collection í London og Kunsthaus Zürich í Sviss.

Sýningin stóð frá 20. febrúar til 29. maí 2009.

Því næst sýndi Hulda Vilhjálmsdóttir (1971) málverk. Hulda útskrifaðist úr Málaradeild Listaháskóla Íslands árið 2000.

Hulda sagði þetta um verk sín: Málverkin sem ég vel á sýninguna í Þjóðmenningarhúsinu eru unnin 2008-2009. Efnið sem ég var að vinna með í þessum verkum er aðallega landslag eða áhrif landslags á mig, hvernig ég upplifi landslag á Íslandi; hrikalegt, stórt, víðátta og draumar. Einnig þessi tilfinning að vera nálægt einhverju yfirnáttúrulegu.

Hulda hefur haldið einkasýningar og tekið þátt í samsýningum allt frá árinu 1996. Sjá nánari upplýsingar um listakonuna á heimasíðu hennar: www.huldavil.com.

Sýningin stóð frá 5. júní til 21. september 2009.

Þá tók við ljósmyndasýning eftir Sigurð Gunnarsson og Kristínu Elvu Rögnvaldsdóttur. Sigurður sýndi myndir af íslenskum goðum Ásatrúarfélagsins en myndefni Kristínar Elvu var hið smáa í íslenskri náttúru, húsamýs og sóleyjar í bland við teikningar undir grænlenskum áhrifum.

Yfirskrift sýningar Sigurðar var Goðar Íslands. Myndirnar voru allar frá vori 2006 og voru þær sýndar á Kaffi Mokka sama ár. Þær voru svarthvítar og handstækkaðar á ektapappír (fiber). Sigurður er ljósmyndari og sagnfræðingur að mennt.

Ljósmyndirnar sem Kristín Elva sýnir voru að mestu leyti teknar í sumarbústaðnum hennar vestur í Dölum en einnig sýndi hún teikningar byggðar á grænlenskum múmíum. Verkin voru gerð 2009 og yfirskriftin var Múmíumúsin. Kristín Elva lagði stund á nám í myndlist og mannfræði.

Sýnining stóð frá 25. september til 5. desember 2009

Listakonan Yst sýndi þessu næst kola- og rauðkrítarteikningar. Sýningin nefndist Newcastle - New York - Nýja Ísland. Verkin voru unnin í Newcastle 2007, í New York 2008 og á Nýja Íslandi 2009, eftir hrun. Listakonan lýsir viðfangsefni verkanna svona: Vonin er sameiginleg öllum þeim, sem stokka upp spilin og hefja nýja sókn, hvort heldur um er að ræða nýja staðsetningu í tíma og rúmi eða endurspeglun í nafngiftum, sem hafa eitthvað nýtt innifalið í sér.

Sýninguna bar uppá svartasta skammdegið frá byrjun desember, fram yfir nýárið og út febrúar 2010, eða nánar tiltekið frá 7. desember 2009 til 8. mars 2010.

Yst er sálfræðingur, með MFA-gráðu frá Newcastle og hefur unnið að list sinni alfarið í áratug. Nánar á: yst.is.

Næst sýndi Melkorka Huldudóttir (f. 1972) ljósmyndir úr seríu sem heitir Ó, sjúka líf.

Sýningin dró upp myndir af ástandi úr móki milli svefns og vöku, martröðum og draumum.

Melkorka útskrifaðist frá Listaháskóla Íslands árið 2002. Hún notar alla mögulega miðla í listsköpun sinni en vinnur mikið undir áhrifum tölvuleikja og kvikmynda. Í verkum sínum fjallar hún mikið um veilur ýmis konar og oft er togstreita og drungi undirliggjandi.

Sýningin stóð frá 15. mars til 18. maí 2010.

Berlin Excursion

Frá 17. október 2006 til 18. október 2007

Sýningin á bókum Berlínar-forlagsins Edition Mariannenpresse var í bókasal Þjóðmenningarhússins. Með sýningunni sem kallaðist Berlin Excursion var boðið til skoðunarferðar um þann geira menningarlífs Berlínar sem getur af sér sérstæðar bækur, sannkölluð listaverk, því um er að ræða sérstaklega hannaðar bækur sem flestar eru gerðar í samvinnu rithöfundar og myndlistarmanns og gefnar út í mjög takmörkuðu tölusettu upplagi.

Hugmyndin að baki sýningunni var að vekja athygli á þessari sérstæðu bókaútgáfu sem tvinnar saman fjölbreyttar hugmyndir, orðlist, myndlist, nýja og gamla prenttækni og bókband. Bækurnar eru flestar skreyttar grafíkmyndum, en margar af myndunum eru í teiknimyndastíl. Sýndar voru 42 bækur eftir jafn marga höfunda og myndlistarmenn.

Vonast var til að sýningin bætti við blæ í litróf menningarlegra samskipta höfuðborganna Reykjavíkur og Berlínar.

Fyrirheitna landið

Frá 7. maí 2005 til 18. október 2007

Fyrstu Íslendingarnir settust að í Vesturheimi árið 1855. Þeir höfðu látið skírast til Kirkju Jesús Krists hinna síðari daga heilögu, eða mormónakirkjunnar, sem bauð í þá daga að hið nýja Zion, fyrirheitna landið, væri staðsett í Utah-ríki í vestanverðum Bandaríkjunum. Þangað fluttust þeir sem þá tóku við trúnni.

Sýningin Fyrirheitna landið varpaði ljósi á trúarlegan grunn mormónanna, rakin var ferð Þórðar Diðrikssonar (1828 – 1894) um haf og land og innsýn gefin í það samfélag sem Íslendingarnir byggðu og urðu hluti af ytra. Sýningin var fyrst sett upp í Vesturfarasetrinu á Hofsósi árið 2000.

Útbúið var fræðsluefni út frá sýningunni fyrir efsta stig grunnskóla. Efnið miðaði við að nemendur kæmu og skoðuðu sýninguna með leiðsögn sérfræðings Þjóðmenningarhússins.

Gefinn var út bæklingur með ítarefni um sýninguna og er hægt að nálgast hann hér >> 

Íslensk tískuhönnun

Frá 29. júní 2006 - 27. febrúar 2007

Á sýningunni Íslensk tískuhönnun var sýndur þverskurður tískuhönnunar í íslenskri nútímamenningu. Þrjátíu og átta úrvalsverk eftir tíu hönnuði sýndu fjölbreytni og sköpunarkraft íslenska tískugeirans. Að sögn sýningarstjórans einkennast verkin ekki aðeins af listrænni fágun og fullkomnu valdi á tækni heldur einnig listrænum innblæstri, fagurfræðilegu næmi og frumlegri sköpunargáfu.

Sérkenni íslenskrar tískuhönnunar nutu sín á sýningunni en þau felast einkum í samþættingu andstæðna, innblæstri frá litum, birtu og áferð í landslaginu og næmri tilfinningu fyrir tíðarandanum og lífsstíl þeirra sem klæðast fatnaðinum.

Á sýningunni voru verk eftirtalinna hönnuða:

Anna Guðmundsdóttir
ásta créative clothes (Ásta Guðmundsdóttir)
Dóra Emilsdóttir
jbj design (Jóna Björg Jónsdóttir)
Path of Love (Ragna Fróðadóttir)
Rósa Helgadóttir
Spaksmannsspjarir
STEiNUNN (Steinunn Sigurðardóttir)
Þorbjörg Valdimarsdóttir

Sýningarstjóri: Matthias Wagner K. Lesið ávarp hans við opnunina hér >>.

Í spegli Íslands

Frá 28. júní til 13. október 2006

Sumarsýning í bókasal sumarið 2006 fjallaði um skrif erlendra manna um Ísland og Íslendinga fyrr á öldum.

Í ritum fornaldar og á fyrri hluta miðalda voru margvíslegar frásagnir af Thule, hinni fjarlægu eyju við ysta haf, þar sem sumardagur var lengri en annars staðar og vetrardagur að sama skapi skammur. Fyrstu eiginlegu frásagnir frá Íslandi eru frá 11. og 12. öld og teljast Adam frá Brimum í Þýskalandi og danski fræðimaðurinn Saxi hinn málspaki til helstu frumkvöðla um þau efni. Fleiri lýsingar komu brátt til sögu, bæði frá norrænum löndum og Mið- og Suður-Evrópu.

Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn setti sýninguna upp í bókasal og byggði hana á Íslandslýsingum, ferðabókum og myndum.

Eins og sagt er -

myndbandstónverk eftir Ólöfu Arnalds

Frá 29. ágúst - 22. september 2006

Í verkinu flytur Ólöf frumsamda tónlist og syngur á átján tungumálum í níu myndrömmum samtímis svo úr verður alþjóðleg tónkviða.

Ólöf gerði heimildamynd um söfnun textanna í New York borg sumarið 2005. Þar tók hún viðtöl við fólk af ólíku þjóðerni og kynnti sér viðhorf þess til uppruna síns, tónlistar og móðurmálsins. Textarnir í verkinu eru í raun samdir af þessu fólki nema íslenski textinn sem er úr ljóði eftir föður Ólafar, Einar S. Arnalds.

Verkið var frumsýnt í Íslensku Óperunni í maí sl. sem útskriftarverkefni Ólafar í tónsmíði og nýmiðlum frá Listaháskóla Íslands. Ólöf flutti verkið síðar í Tjarnarbíói og Jónas Sen tónlistargagnrýnandi Morgunblaðsins skrifaði lofsamlega um verkið í Morgunblaðið 21. júní sl. Jónas lýsti verkinu meðal annars með þessum orðum: “Það var litríkt en fókuserað og skapaði mergjað andrúmsloft. Ég man ekki eftir neinu svipuðu á öllum mínum ferli sem gagnrýnandi. Óneitanlega var hugmyndin frábær.”

Verkið var á dagskrá Þjóðmenningarhússins á menningarnótt og var tekið til áframhaldandi sýningar vegna eindregins áhuga og eftirspurnar gesta.

Það gisti óður - Snorri Hjartarson 1906 - 2006

Frá 22. apríl til 18. júní 2006

Þann 22. apríl 2006 voru 100 ár liðin frá fæðingu Snorra Hjartarsonar skálds. Sýning helguð honum var opnuð sama dag í bókasal. Sýnd voru handrit hans og málverk, myndir og margvíslegir munir honum tengdir. Sjá mátti og útgáfur með verkum hans bæði á frummálinu og í þýðingum. Í tilefni af afmælinu gaf Edda út nýja heildarútgáfu Kvæðasafns Snorra Hjartarsonar.

Snorri Hjartarson (1906-1986) var eitt listfengasta ljóðskáld þjóðarinnar á 20. öld og fjölbreytilegt höfundarverk hans myndar um margt einstæða heild. Fáir hafa sameinað jafn vel tvenna tíma hefðar og nýjunga í sinni ljóðagerð, hvort sem litið er til forms eða hugmyndaheims. Fyrir síðustu bók sína, Hauströkkrið yfir mér, hlaut Snorri Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs árið 1981.

Þjóðminjasafnið - svona var það

Frá 6. desember 2003 til 5. júní 2006

Sýningin var sett upp af Þjóðminjasafni Íslands í tilefni af 140 ára afmæli þess á árinu 2003. Henni var ætlað að vera eins konar minningarbrot um sýninguna sem var á sama stað á árunum 1908–1950, og þá undir merkjum Forngripasafns, eins og Þjóðminjasafn Íslands hét þá. Stiklað er á stóru í sögu Þjóðminjasafnsins og Leiðarvísir, sýningarskrá Matthíasar Þórðarsonar, fyrrum forstöðumanns safnsins, frá árinu 1914, notaður sem grunnur, en við gripaval er stuðst við þær myndir sem voru í skránni. Velt var vöngum yfir hutverki, eðli og uppruna safna og þeim breytingum sem orðið hafa á þeim í tímans rás.

Sýningin var í formi innsetningar og því ekki lögð áhersla á einstaka hluti heldur leitast við að endurskapa brotabrot af þeirri stemmningu sem ríkti á sýningunni í húsakynnum Þjóðminjasafnsins á fyrri hluta 20. aldar. Vonast var til að fólk fengi tilfinningu fyrir safninu eins og það var, en yrði jafnframt nokkurs vísari um þær breytingar sem orðið hafa á Þjóðminjasafni Íslands og yfirleitt öllu safnastarfi síðan þá.

Norðrið bjarta / dimma

Frá 24. febrúar til 18. apríl 2006

Þjóðmenningarhúsið tók þátt í vetrarhátíð Reykjavíkurborgar 2006 meðal annars með samsýningu í bókasal á listmunum sem höfundarnir tengdu við norðrið – ímyndir norðursins. Boði um þátttöku í sýningunni var komið á framfæri við landsins listamenn í góðfúslegri samvinnu við SÍM – Samband íslenskra myndlistarmanna og reyndist unnt að samþykkja verk frá öllum þeim listamönnum sem brugðust jákvætt við og buðu verk sín til sýningar.

Verkin á sýningunni voru ólík en þemað gaf sterkan heildarsvip. Þau tóku mið af landslagi, náttúrufari, veðri, birtu, sögu, bókmenntaarfi, þjóðsögum, handverki og ýmsum hughrifum sem við þekkjum og verðum fyrir hér á norðurslóðum.

Listamennirnir sem verk áttu á sýningunni eru: Bergsteinn Ásbjörnsson, Borghildur Óskarsdóttir, Bryndís Jónsdóttir, Guðbjörg Lind Jónsdóttir, Guðrún H. Bjarnadóttir og Anna Sigríður Hróðmarsdóttir, Helga Pálína Brynjólfsdóttir, Hjörtur Marteinsson, Ingibjörg Klemenzdóttir, Jón Garðar Henrysson, Kristín Geirsdóttir, Kristín Pálmadóttir, Margrét Jónsdóttir, Marlies Wechner, Sari Maarit Cedergren, Sigurborg Stefánsdóttir, Sólrún Guðbjörnsdóttir, Steinunn Marteinsdóttir og Þuríður Sigurðardóttir.

Þess má geta að titill sýningarinnar og leturgerðin á myndinni hér til hliðar var sóttur í eitt verkanna.

Skákborð heimsmeistaraeinvígisins 1972

Frá 2002 til febrúarloka 2006 og frá 9. mars 2008 til 27. mars 2009

Taflborðið sem heimsmeistaraeinvígið í skák var háð við í Laugardalshöllinni í Reykjavík árið 1972 hefur verið til sýnis í Þjóðmenningarhúsinu. Þá áttust við skákrisarnir Robert J. Fischer (Bandaríkin) og Boris Spassky (Sovétríkin) í einvígi aldarinnar. Kalda stríðið stóð sem hæst og vakti keppnin heimsathygli.

Gunnar Magnússon húsgagnaarkitekt hannaði borðið sérstaklega fyrir einvígið og um smíði þess sá Ragnar Haraldsson. Það er smíðað úr gegnheilu mahóní. Eiginhandaráritun þeirra Fischers og Spasskys er á leðurarmmottunum.

Taflmennirnir voru sérhannaðir fyrir einvígið af hinu virta fjölskyldufyrirtæki Jaques of London sem framleitt hefur og hannað leiki og spil frá ofanverðri 18. öld.

Málverkið gerði japanskur listamaður fyrir Skáksamband Íslands eftir ljósmynd úr fórum sambandsins.

Mozart-óperan á Íslandi

Frá 27. janúar til 21. febrúar 2006

Þess var minnst um víða veröld að 250 ár voru liðin frá fæðingu Mozarts þann 27. janúar 2006. Þjóðmenningarhúsið tók höndum saman við Leikminjasafn Íslands um að minnast þessa merka tónlistarsnillings með sýningu í bókasal þar sem brugðið var upp mynd af sögu Mozart-óperunnar á íslensku leiksviði. Bæði Þjóðleikhúsið og Íslenska óperan hafa flutt helstu óperur Mozarts og voru búningar, myndir og annað efni frá þeim uppfærslum á sýningunni.

Nóbelsverðlaun Halldórs Laxness 50 ára

Frá 10. desember 2005 til 24. janúar 2006

í tilefni þess að fimmtíu ár eru liðin frá Nóbelsverðlaunaveitingunni til Halldórs Laxness var sett upp sýning í bókasal Þjóðmenningarhússins þar sem þessi viðburður var rifjaður upp á ýmsa lund. Sjá mátti sjálfan Nóbelsverðlaunapeninginn, kjólinn sem Auður Laxness klæddist við afhendingu verðlaunanna, borðbúnað frá Nóbelssafninu í Svíþjóð, heimildakvikmynd Osvalds Knudsen, blaðaúrklippur o. fl.

Sýningin var unnin á vegum Gljúfrasteins – húss skáldsins og gilti aðgöngumiði að Þjóðmenningarhúsinu jafnframt að Gljúfrasteini og öfugt á meðan á sýningunni stóð.

Píputau, pjötlugangur og diggadaríum

Frá 22. nóvember 2005 til 16. janúar 2006

Leikminjasafn Íslands minnist Lárusar Ingólfssonar (1905-1981) með sérstakri sýningu í leiklistarstofu Þjóðmenningarhússins. Lárus var óvenju fjölhæfur listamaður: einn vinsælasti revíuleikari og gamanvísnasöngvari þjóðarinnar um árabil og helsti leikmynda- og búningateiknari sinnar tíðar. Hann var í raun fyrsti Íslendingurinn sem átti fullan starfsferil við leikmynda- og búningagerð.

Á sýningunni eru nokkur sýnishorn af leikbúningum frá hendi Lárusar, auk sviðs- og búningateikninga. Búningarnir eru fengnir að láni úr leikbúningasafni Þjóðleikhússins, en teikningarnar eru flestar í eigu Leikminjasafnsins sem hefur lagt sérstaka rækt við að halda til haga gögnum frá ferli Lárusar. Þá verða þar nokkur myndlistarverk Lárusar sem sum hafa aldrei áður komið fyrir almenningssjónir. Í sýningarskrá er að finna ítarlega greinargerð um ævi og verk Lárusar eftir Ólaf J. Engilbertsson.

Hin forna framtíð

Frá 1. til 7. desember 2005 og 20. desember 2005 til 20. febrúar 2006

Í tilefni af síðustu úthlutun úr Kristnihátíðarsjóði opnaði stjórn sjóðsins sýningu sem bar heitið Hin forna framtíð í bókasal Þjóðmenningarhússins. Á sýningunni mátti sjá sýnishorn af árangri fornleifarannsókna og kynningu á niðurstöðum tuga annarra rannsókna á menningar- og trúararfi þjóðarinnar sem sjóðurinn hefur styrkt. Sjóðurinn gaf jafnframt út rit þar sem finna má m.a. stuttar lýsingar á flestum verkefnum sem hlotið hafa styrk.

Kristnihátíðarsjóður var stofnaður til að minnast þess að 1000 ár voru liðin frá því að kristinn siður var lögtekinn á Íslandi. Samtals var úthlutað um 500 milljónum króna til verkefna sem tengjast menningar- og trúararfi þjóðarinnar og fornleifarannsóknum.

Hluti sýningarinnar var síðar fluttur í anddyri hússins.

Íslenskt bókband

Frá 9. til 20. september og aftur frá 6. október til 28. nóvember 2005

Haustsýning á íslensku bókbandi var sett upp í hjarta hússins, bókasalnum sem áður var lestrarsalur Landsbókasafnsins. Sýnt var íslenskt bókband gert með gamla laginu, eins og það var unnið á 17. og 18. öld. Jafnframt mátti sjá nútímabókband og nokkur verk frá nýlegum sveinsprófum nemenda í bókbandi.

Sýningin var afar glæsileg og bar stöðu handverksins fagurt vitni.

Félagsskapur bókbindara sem kallar sig JAM-hópinn setti sýninguna upp. Hópurinn á stóran þátt í þeirri vakningu sem á sér nú stað þegar bókbindarar brúa bilið milli gamla handverksins og nútíma hugsunar í hönnun. Segja má að nýtt tímabil sé að hefjast á þessu sviði lista og handverks. JAM hópurinn setti einnig upp norræna nútímabókbandssýningu sem var sumarsýning í bókasal og var jafnframt sýnd í öllum Norðurlöndunum.

Tillögur að tónlistarhúsi og ráðstefnumiðstöð við Austurhöfnina í Reykjavík

Frá 22. september til 3. nóvember 2005

Vinningstillaga að byggingu tónlistarhúss og ráðstefnumiðstövar við Austurhöfnina ásamt skipulagi aðliggjandi svæða var sýnd í Þjóðmenningarhúsinu. Einnig voru sýndar þær tillögur sem lentu í öðru og þriðja sæti.

Í bókasal gaf að líta vinningstillögu Portus Group, listrænn hönnuður hennar er Ólafur Elíasson og listræna ráðgjöf veitti Vladimir Ashkenazy. Í stofu hins Íslenska Bókmenntafélags á þriðju hæð var tillaga Fasteignar/Klasa sýnd og í stofu í kjallara var tillaga frá Viðhöfn.

Tónlistararfur Íslendinga

Frá 11. desember 2004 til 5. október 2005

Þjóðmenningarhúsið tók þátt í kynningu á nýjum rannsóknum á tónlistararfinum og útgáfu efnis á geisladiskum undir yfirskriftinni Tónlistararfur Íslendinga.

Fjallað var um Silfurplötur Iðunnar og Tvísönginn. Kvæðamannafélagið Iðunn, í samvinnu við útgáfufélagið Smekkleysu, gaf út veglegt rit með 200 stemmum sem félagið safnaði á fjórða tug síðustu aldar og hljóðritaði á svokallaðar silfurplötur. Þessar hljóðritanir eru á fjórum geisladiskum sem fylgja bókinni. Smekkleysa hefur einnig gefið út disk með hinum ævaforna tvísöng, sönghefð sem þróaðist á sérstakan máta hér á landi. Árni Heimir Ingólfsson, doktor í tvísöng, bjó diskinn til útgáfu og ritaði grein í bæklinginn sem fylgir.

Í tengslum við sýninguna var efnt til fyrirlestra og tónlistarflutnings.

Myndin er af blaðaauglýsingu frá 1934.

Norrænt bókband 2005

Frá 10. júní til 22. ágúst 2005

Á sýningunni voru áttatíu og eitt verk eftir jafnmarga bókbindara frá Norðurlöndunum. Fjórðungur verkanna fékk heiðursútnefningu sérstakrar dómnefndar með tilliti til tækni, efnisvals og hönnunar. Á veggjum veitingastofunnar Matur og menning mátti sjá skissur nokkurra bókbindaranna að verkum sínum. Mikil breidd var í efnisvali og útfærslum bókbindaranna og áreiðanlega kom sumt gestum sýningarinnar skemmtilega á óvart.

Félagsskapur íslenskra bókbindara sem kallar sig JAM-hópinn stóð að sýningunni fyrir Íslands hönd. Hópurinn hefur staðið að fjölda námskeiða, sýninga og nú síðast norrænu samstarfi til þess að stuðla að varðveislu gamla handverksins í bókbandi og miðla því til komandi kynslóða.

Sýningin var sett upp í öllum Norðurlöndunum. Forseti Íslands herra Ólafur Ragnar Grímsson opnaði sýninguna Norrænt bókband 2005 hér á landi.

Heimastjórn 1904

Frá 3. febrúar 2004 til 4. apríl 2005

Sýningin Heimastjórn 1904 var sett upp í tilefni aldarafmælis heimstjórnar á Íslandi 2004.

1. febrúar 1904 markar tímamót í sjálfstæðisbaráttu Íslands við Danmörku. Heimastjórn, fyrsta íslenska landsstjórnin, sem fór með sérmál Íslands í umboði Alþingis, er stofnuð og með henni kemst þingræði á í landinu. Skjaldarmerki Íslands varð samkvæmt konungsúrskurði hvítur fálki á bláum feldi. Heimastjórnartímabilið náði til 1. desember 1918.

Á sýningunni, sem unnin var í samvinnu Þjóðmenningarhúss og Þjóðminjasafns Íslands, er dregin upp mynd af þeim framförum, bjartsýni og stórhug sem einkenndi líf þjóðarinnar á tímum heimastjórnar og gerð grein fyrir aðdraganda hennar. Þar fór fyrir fyrsti ráðherra landsins, Hannes Hafstein, stórbrotið ljóðskáld, sem með andagift sinni og stjórnmálasnilli fleytti þjóð sinni drjúgan spöl á þeirri sjálfstæðisbraut sem hafin var.

Áskriftarvefurinn Skólavefurinn ehf. gerði fræðslu- og margmiðlunarefni um sjálfstæðisbaráttuna og heimastjórnartímann sem er aðgengilegt á sýningunni. Efnið er hugsað sem fræðslubrunnur sem sækja má í fróðleik og skemmtiefni með myndskreyttum ljóðum, hreyfimyndum og fleira.

Þjóðmenningarhúsið gaf út sýningarskrá um heimastjórnina á þremur tungumálum; íslensku, dönsku og ensku. Hægt er að sækja sýningarskrána hér eða kaupa hana í verslun Þjóðmenningarhússins.

Myndlistarmaður mánaðarins

Frá 10. desember 2004 til 28. febrúar 2005

Bragi Ásgeirsson (f. 1931), grafíklistamaður, listmálari, myndlistarkennari og listgagnrýnandi var myndlistarmaður mánaðarins í samstarfi Þjóðmenningarhússins og Skólavefsins.

Bragi hefur í rúmlega hálfa öld verið einn af máttarstólpum íslensks lista- og menningarlífs, bæði sem sjálfstæður myndlistarmaður og með virkri þátttöku í umræðu um myndlist. Hefur hann um árabil skrifað um myndlist í Morgunblaðið og kennt upprennandi myndlistarmönnum.

Markmiðið með samstarfinu um myndlistarmann mánaðarins var að gera myndlistina aðgengilega skólabörnum og almenningi almennt. Hugmyndin var að nemendur geti kynnt sér listamanninn á vefnum og jafnframt komið í Þjóðmenningarhúsið og skoðað yfirlitssýningu á verkum hans og jafnvel hitt þar fyrir listamanninn sjálfan.

Eddukvæði

Sumarsýning 2004 í bókasal

Eddukvæði fjalla um heiðin norræn goð og fornar germanskar hetjur. Þau eru meðal elstu bókmennta germanskra þjóða. Á sýningunni voru fjölbreyttar útgáfur af eddukvæðunum allt frá elstu útgáfum og sjaldgæfum myndskreyttum útgáfum til nýlegra fjöldaframleiddra vasaútgáfa fyrir ferðamenn. Margar glæsilegar bækur með eddukvæðunum hafa komið út í gegnum tíðina á fjölda tungumála og listamenn, fræðimenn og annað áhugafólk sótt í kvæðin innblástur og fróðleik.

Þjóðfundarstofan

Frá 20. apríl 2000 til 19. janúar 2004

Listilega skrifuð gjörðabók þjóðfundarins 1851, sem Þjóðskjalasafn Íslands varðveitir, var til sýnis í Þjóðmenningarhúsinu. Geymir hún frumheimildir um hina sögufrægu atburði í Reykjavík er dönsk stjórnvöld reyndu að innlima Ísland í Danmörku til frambúðar og skerða stórlega réttindi landsmanna.

Á þjóðfundinum settu leiðtogar Íslendinga, undir forystu Jóns Sigurðssonar forseta, fram kröfur sem urðu grundvöllur sjálfstæðisbaráttunnar næstu áratugina. Þeir hvikuðu ekki þótt herflokkur væri mættur á vettvang til að sýna mátt danska ríkisins.

Hvað er heimsminjaskrá UNESCO?

Frá 1. nóvember til 31. desember 2003

Á sýningunni var heimsminjaskrá UNESCO kynnt. Ennfremur var fjallað um tilnefningu Þingvalla og væntanlega tilnefningu Skaftafells á heimsminjaskrá.
Að sýningunni stóðu auk Þjóðmenningarhússins; Þjóðminjasafn Íslands, sem annaðist sýningarstjórn, Þjóðgarðurinn á Þingvöllum, Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Landmælingar Íslands, Húsafriðunarnefnd ríkisins, Fornleifavernd ríkisins og Örnefnastofnun Íslands.

Miðvikudaginn 5. nóvember var haldið málþing í tengslum við sýninguna og sænska menningarviku.

Skáld mánaðarins

Frá hausti 2002 til vors 2005

Haustið 2002 hófst samvinna við Skólavefinn ehf., Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn og eftir atvikum Þjóðminjasafn Íslands um Skáld mánaðarins. Haustið 2004 bættist Stofnun Gunnars Gunnarssonar í hópinn. Síðasta skáldið í sýningarröðinni var Hallgrímur Pétursson og setti Stofnun Árna Magnússonar sýninguna um hann upp í bókasal. Þau skáld sem hafa verið kynnt frá upphafi verkefnisins eru eftirfarandi: (Ef nafn er valið þá opnast vefur um skáldið á Skólavefnum.is).

• Stephan G. Stephansson
• Egill Skallagrímsson
• Einar Sigurðsson frá Eydölum
• Þórarinn Eldjárn
• Grímur Thomsen
• Vilborg Dagbjartsdóttir
• Jón Helgason
• Matthías Johannessen
• Jóhannes úr Kötlum
• Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum
• Matthías Jochumsson
• Steingrímur Thorsteinsson
• Theódóra Thoroddssen
• Sjón
• Gunnar Gunnarsson
• Jóhann Hjálmarsson
• Davíð Stefánsson
• Hallgrímur Pétursson

Íslandsmynd í mótun - áfangar í kortagerð

Opnuð 8. nóvember 2002, tekin niður í október 2003

Á sýningunni voru sérstaklega dregin fram þau kort sem markað hafa verulega áfanga í leitinni að réttri mynd landsins síðan menn tóku að ná þar nokkrum árangri seint á 16. öld með korti Guðbrands biskups Þorlákssonar. Sem dæmi má nefna frumrit korts gert um öld síðar af afkomanda Guðbrands, Þórði biskupi Þorlákssyni. Mælingar á landi koma til sögunnar með sjókortum 18. og 19. aldar og lokst eru innviðir landsins kortlagðir af 19. aldar mönnunum Birni Gunnlaugssyni stærðfræðingi og Þorvaldi Thoroddsen náttúrufræðingi, sem gerði fyrsta jarðfræðikort Íslands.
Að sýningunni stóðu auk Þjóðmenningarhússins; Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn, Landmælingar Íslands, Seðlabanki Íslands, Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi og Þjóðminjasafn Íslands.

Landnám og Vínlansferðir

Opnuð 20. apríl 2000, tekin niður í október 2003

Í 400 fermetra sýningarsal á rishæð Þjóðmenningarhússins var fjallað um siglingar og landafundi norrænna manna á miðöldum. Sérstök áhersla var lögð á landnám Íslands og Grænlands og Vínlandsferðir. Rakið var hvernig heimsmynd víkinga gerbreyttist við landafundi í Norður-Atlantshafi og kristnitöku svo líkja má við ragnarök. Leiðarljós sýningarinnar var daglegt líf og aðstæður fólks, tæknikunnátta, verklag og andlegur menningararfur.
Sýningin var hluti af dagskrá Reykjavíkur menningarborgar Evrópu árið 2000. Landafundanefnd styrkti sýninguna.

Íslendingasögur á erlendum málum

Sumarsýning 2003 í bókasal

Sýningunni var ætlað að gefa gestum innsýn í þann einstaka bókmenntaarf sem íslendingasögurnar geyma um leið og athygli þeirra var vakin á því að fjölmargar útgáfur Íslendingasagna eru til á erlendum málum.

Sumarsýningin er samvinnuverkefni Þjómenningarhúss og Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns sem setur upp sýninguna í bókasal Þjóðmenningarhúss.

Skákarfur Íslendinga og einvígi aldarinnar

Opnuð 14. júli 2002, tekin niður í október 2002

Sýningin var sett upp þegar 30 ár voru liðin frá því að einvígi Spasskys og Fischers var haldið hér á landi. Sýndir voru munir sem tengjast einvíginu en einnig aðrir merkir gripir sem varpa ljósi á skáksögu Íslendinga frá fyrstu tíð, hvernig Wiliard Fiske kom að þeirri sögu og hvernig íslenskum skákmönnum hefur vegnað hér heima og erlendis.

Að sýningunni komu, auk Þjóðmenningarhússins, Skáksamband Íslands og Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn.

Fox-leiðangurinn 1860

Opnuð 17. júní 2002, tekin niður í september 2002

Sýningin samanstóð af ljósmyndum sem teknar voru árið 1860 í Fox-leiðangrinum svokallaða, sem gerður var út til Íslands frá Englandi til að kanna lagningu sæstrengs milli Norður-Ameríku og Evrópu um Ísland, Grænland, Færeyjar og Hjaltland. Leitast var við að setja myndirnar í víðara sögulegt samhengi með hjálp búninga, muna og frásagna tengdum leiðangrinum.

Sýningin var sett upp í Þjóðmenningarhúsinu á vegum Þjóðminjasafns Íslands.

Vestur-íslenskar bókmenntir

Sumarsýning 2002 í bókasal

Sýningunni var ætlað að varpa ljósi á andlegan afrakstur Vestur-Íslendinganna með sérstakri áherslu á nokkra merka höfunda fyrstu kynslóðar vesturfara. Sýnd voru útgefin rit þeirra, verk birt í tímaritum vestra og eiginhandar rit og sendibréf. Ýmsir munir, ýmist frá Þjóðminjasafni eða einkaaðilum, prýddu sýninguna.

Sýningin var unnin af Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni í samvinnu við Þjóðminjasafn Íslands og Þjóðmenningarhúsið.

Ísland á gömlum landakortum

Opnuð 20. apríl 2000 tekin niður í júní 2002

Á sýningu gamalla Íslandskorta var brugðið upp dæmum þess hvernig Ísland leit út í augum umheimsins á fyrri tíð. Langt fram eftir öldum voru hugmyndir erlendra manna um legu landa í norðurhöfum svo óljósar að kortin urðu næsta ónákvæm og villandi. Kortagerð fyrri tíma var sífelld eftirlíking þar sem eitt kort tók mið af eldri kortum fremur en sjálfstæðum athugunum og mælingum. Þegar landfræðiþekkingu þraut í kortagerðinni tók við sterkur fagurfræðilegur þáttur sem birtist í skrauti, kynjadýrum og skipum á öldum hafsins. Framfarir í náttúruvísindum og mælitækni á 18. öld urðu til þess að mjög dró úr þessum sérkennum öllum, og úr því færðust kortin smám saman til þess horfs að þau yrðu í raun nothæf til leiðsagnar.

Kortin á sýningunni eru í eigu Seðlabanka Íslands.

Íslenskur gjaldmiðill

Opnuð 20.apríl 2000 tekin niður í júní 2002

Á sýningunni var opinber gjaldmiðill frá þremur síðustu öldum fyrirferðamestur; danskir kúrantseðlar frá 18. og 19. öld, innlendir seðlar sem landssjóður hóf að gefa út 1886 og innlend mynt sem farið var að gefa út 1922. Ennfremur var sýnd tilefnismynt, svo sem vegna Alþingishátíðar 1930, 50 ára fullveldis Íslands 1968, þjóðhátíðar 1974 og lýðveldisafmælis 1994.

Þá var leitast við að veita nokkra hugmynd um verðmæli fyrri alda sem tók ýmist við af vöru eða búsmala, silfri, vaðmáli, kúm, ám eða fiskum.

Sýningin var samstarfsverkefni Þjóðmenningarhússins, Myntsafns Seðlabanka Íslands og Þjóðminjasafns Íslands.

Ríkistákn og þjóðlitir Íslands

Opnuð 20.apríl 2000 tekin niður júní 2002

Á sýningunni var unnt að fræðast um skjaldarmerki Íslands, þjóðfána og hina íslensku fálkaorðu. Brugðið var ljósi á uppruna íslenskra ríkistákna og sögulega þróun. Sagt var frá þorskmerkinu gamla, fálkamerkinu og landvættunum. Skýrð var hugsunin að baki íslenska þjóðfánanum og fjallað um hugmyndina um sérstaka þjóðliti Íslands. Rakin var sagan á bak við bláa, hvíta og rauða litinn. Sýnd var fálkaorðan, gerð grein fyrir fimm stigum hennar og reglum sem gilda um veitingu hennar.

Kristni í þúsund ár

Opnuð 17. júní 2000, tekin niður í maí 2002

Sýningin var sett upp til að minnast þess að eitt þúsund ár voru árið 2000 liðin frá því að kristin trú var lögtekin á Alþingi á Þingvöllum. Á sýningunni var brugðið ljósi á kristnitökuna en ýtarlegast fjallað um áhrif hennar á andlegt og veraldlegt líf íslensku þjóðarinnar næstu aldirnar, jafnt í kaþólskum sið sem lúterskum.

Sérstök áhersla var lögð á ritaðar heimildir kirkjunnar sjálfrar og kirkjunnar þjóna. Á sýningunni gaf meðal annars að líta einn steinkrossanna sem fundust við fornleifarannsóknir á Þórarinsstöðum í Seyðisfirði 1998-9. Eru það elstu minjar um kristni á Íslandi sem fundist hafa.

Kristnihátíðarnefnd, Þjóðskjalasafn Íslands og Þjóðmenningarhúsið tóku höndum saman um gerð sýningarinnar.

Bækur úr Torfasafni

Frá sumri 2000 til vors 2002

Í tilefni af opnun bókasalar Þjóðmenningarhússins færðu erfingjar Torfa Hjartarsonar og konu hans, Önnu Jónsdóttur, Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni að gjöf kjörgripi úr bókasafni foreldra sinna, alls á þriðja hundrað rita. Gjöfinni var ætlað að styrkja bókakost bókminjasafns Landsbókasafns sem komið hefur verið fyrir í Þjóðmenningarhúsinu og tekur til bóka sem sérstaka þýðingu hafa fyrir þjóðina í bókmenntalegu og bóksögulegu tilliti. Þar er að finna öll helstu fornrit Íslendinga í innlendum og erlendum útgáfum frá fyrri öldum og elstu tímarit þjóðarinnar. Einnig frumútgáfur nokkurra íslenskra skálda og rithöfunda frá 19. og 20. öld. Öll eru ritin úr Torfasafni bundin í sérlega vandað band.

Þjóðfundarskjölin

Frá 6. júlí til 15. október 2001

Sýningin var haldin í tilefni af því að 150 ár voru liðin frá Þjóðfundinum 1851. Sýnd voru ýmis skjöl sem tengdust undirbúningi og framkvæmd fundarins, auk uppkasts að íslenskri stjórnarskrá.

Sýningin var unnin á vegum Þjóðskjalasafns Íslands í samvinnu við Þjóðmenningarhúsið og var komið fyrir í bókasal.

Frumrit sambandslaganna 1918

Desember 2000

Í tilefni fullveldisdagsins 1. desember var frumrit sambandslaganna frá 1918 til sýnis í bókasal. Auk sambandslaganna var frumrit stjórnarskrárinnar frá 1874 sýnt en danska ríkisskjalasafnið lánaði það til landsins. Sambandslögin eru varðveitt í Þjóðskjalasafni Íslands.

Gömul Íslandskort og erlendar ferðabækur frá fyrri öldum

30. september til 31. október 2000

Í tilefni af þingi alþjóðasamtaka kortasafnara sem haldið var í Reykjavík 30. september til 1. október var opnuð sýning í bókasal á gömlum Íslandskortum og erlendum ferðabókum frá Íslandi frá fyrri öldum. Meðal fágætra korta á sýningunni var Zeno kortið svonefnda frá 1558 sem um langt skeið hafði áhrif á gerð landakorta af norðurslóðum en sannað þykir að kortið hafi verið samsett úr eldri kortum og að hluta til tilbúningur.

Kortin og bækurnar eru í eigu Seðlabanka Íslands og hafði Ólafur Pálmason forstöðumaður safnadeildar Seðlabankans veg og vanda af uppsetningu sýningarinnar.

Íslands 1000 ljóð

Frá 20. maí til 8. júní 2000

Markmiðið með sýningunni var að hylla íslenska ljóðlist og vekja áhuga á ljóðum, fornum og nýjum. Lögð var áhersla á að sýna fjölbreytni íslenskra ljóða, eins og hún endurspeglast í formi og efnistökum. Ljóðunum var skipað saman eftir efni og innihaldi og umgjörð sýningarinnar byggð upp í kringum þau þemu. Sem dæmi um yrkisefni má nefna: tímann, ástina, borgina, dauðann og sjálfa ljóðlistina. Ljóðin voru til aflestrar á veisluborðum og veggspjöldum, en auk þess mátti hlýða á upptökur með upplestri höfunda og leita ljóða á slóðum Ljóðavefs Listahátíðar. Á honum voru birt sýnishorn ljóða af sýningunni, en þar var einnig að finna álitlegt safn ljóðaslóða. Á sýningunni gafst "skúffuskáldum" kostur á að koma ljóði sínu fyrir í sérstakri skrifborðsskúffu þar sem þau voru öllum heimil til aflestrar.

Sýningin var samvinnuverkefni Listahátíðar í Reykjavík og Reykjavíkur menningarborgar Evrópu árið 2000.